OpenURL

การอ้างอิง เป็นสิ่งสำคัญของการทำเอกสารวิชาการ อันจะแสดงว่าเอกสารวิชาการนั้นมีคุณค่ามากน้อยเพียงใด อีกทั้งแสดงให้เห็นว่านักวิวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาได้ให้ความสำคัญกับแหล่งข้อมูลที่มา และให้เครดิตเจ้าของผลงานวิชาการที่ตนนำมาอ้างอิงหรือไม่

แม้นว่าในปัจจุีับันจะมีเครื่องมือช่วยจัดการการอ้างอิง (Reference Manager) เช่น EndNote หรือ Zotero แต่การทำอ้างอิงก็ยังเป็นไปในลักษณะใช้มือทำ คือ กรณีอ้างอิงหนังสือ ผู้อ้างอิงก็จะต้องพิมพ์ข้อมูลบรรณานุกรมของหนังสือเล่มนั้นลงไปโปรแกรม Word ณ ตำแหน่งที่ต้องการอ้างอิง และจะต้องรวบรวมรายการอ้างอิงทั้งเล่มมาทำรายการบรรณานุกรมซ้ำอีกครั้ง ซึ่งเป็นเรื่องที่เสียเวลามาก อีกทั้งรูปแบบการอ้างอิง และรูปแบบรายการบรรณานุกรมก็อาจจะแตกต่างไปตามสถาบัน หรือหน่วยงานที่รับผลงานวิชาการนั้น ทำให้นักวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาทำรายการอ้างอิงไม่ครบถ้วน หรือไม่ตรงตามรูปแบบที่สถาบันนั้นๆ กำหนด

การทำรายการอ้างอิงแบบมือนี้่ยังรวมถึงการทำอ้างอิงบทความจากสื่อดิจิทัล หรือแม้นแต่จากเว็บไซต์ ซึ่งทำให้การอ้างอิงเป็นเรื่องยุ่งยาก ล่าช้า ในภาพรวมของประเทศแทบจะไม่เห็นฐานข้อมูลบรรณานุกรมการอ้างอิง (Reference Database) ได้เลย เพราะไม่มีการจัดเก็บรายการบรรณานุกรมจากเอกสารวิชาการต่างๆ มาเก็บเป็นฐานข้อมูล ทำให้ไม่มีข้อมูลวัดประสิทธิภาพการอ้างอิงที่ถูกต้องของประเทศ

แต่ด้วยเทคโนโลยี OpenURL ทำให้การทำรายการอ้างอิง การทำบรรณานุกรม และส่งต่อยอดไปยังฐานข้อมูลบรรณานุกรมเป็นเรื่องง่าย สะดวก รวดเร็ว เพียงแต่นักวิจัย นักวิชาการ นักศึกษาที่ต้องการทำผลงานวิชาการติดตั้งเครื่องมือช่วยจัดการการอ้างอิงเช่น Zotero จากนั้นเมื่อต้องการทำรายการอ้างอิงจากตัวเล่มก็เพียงแต่นำชื่อเรื่อง หรือชื่อผู้แต่งไปสืบค้นผ่าน Web OPAC ที่รองรับมาตรฐาน OpenURL เมื่อปรากฏผลสืบค้น ก็คลิกเลือกหนังสือเล่มดังกล่าว แล้วคลิกปุ่ม Save to ..ref manager.. เช่น save to zotero เพียงเท่านี้ข้อมูลบรรณานุกรมของหนังสือเล่มดังกล่าว จะถูกโอนจากฐานข้อมูล OPAC มาเก็บไว้ในระบบ Reference Manager นั้น ซึ่งสามารถส่งออก (Export) ไปยังเอกสารที่สร้างด้วย Word เช่น Microsoft Word หรือ OpenOffice.org ตามรูปแบบที่ต้องการได้หลากรูปแบบ ไม่ต้องมาห่วงเรื่องจำรูปแบบการอ้างอิง และข้อมูลตกหล่น จัดเรียงผิดพลาดอีกต่อไป

สำหรับการอ้างอิงสื่อดิจิทัลโดยเฉพาะที่เผยแพร่ในอินเทอร์เน็ต ฐานข้อมูลออนไลน์ชั้นนำต่างก็ติดตั้งมาตรฐาน OpenURL ให้กับระบบตนเอง เช่น PubMed ดังนั้นเมื่อเข้าสืบค้นบทความวิชาการจาก PubMed ผลการสืบค้นนั้นๆ ก็สามารถส่งออกสู่ Reference Manager โดยอัตโนมัติ ทำให้การทำอ้างอิงด้วย Word เป็นเรื่องสะดวกยิ่งขึ้น อย่าเสียเวลามานั่งอ่านแล้วพิมพ์ชื่อเรื่อง ชื่อผู้แต่ง และ Copy URL ของบทความด้วยมืออีกต่อไปเลยครับ

รู้จัก OpenURL

OpenURL เป็นรูปแบบหนึ่งของ URL ที่จัดเก็บและให้ข้อมูลเมทาดาทาของทรัพยากรดิจิทัล เช่น แหล่งที่มาข้อมูล บทคัดย่อ ชื่อผู้เขียน/ผู้แต่ง สำนักพิมพ์ ปีที่พิมพ์ และอื่นๆ พัฒนาโดย Herbert van de Sompel บรรณารักษ์จาก University of Ghent ประเทศเบลเยี่ยม OpenURL ได้รับการพัฒนาเป็นมาตรฐาน Z39.88-2004 (ปัจจุบันเรียกเป็น Z39.88) สำหรับใช้เพื่อสนับสนุนการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางบรรณานุกรม

ตัวอย่าง URL ที่มีการส่งค่าข้อมูลทางบรรณานุกรม

 http://resolver.example.edu/cgi?url_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:book&rft.isbn=0836218310&rft.btitle=The+Far+Side+Gallery+3 

จากตัวอย่าง จะพบว่ามีการส่งค่า ISBN 0836218310 ของหนังสือชื่อ The Far Side Gallery 3

ทำให้เว็บไซต์สนับสนุน OpenURL

เว็บไซต์ Web OPAC และฐานข้อมูลออนไลน์ชั้นนำต่างติดตั้ง OpenURL ไปกับระบบพร้อมใช้งาน แต่สำหรับเว็บไซต์ทั่วไปทั้งที่เป็นเว็บไซต์ที่พัฒนาด้วย HTML หรือเว็บไซต์ที่พัฒนาด้วยซอฟต์แวร์ในกลุ่ม Content Management System รวมถึง Blog & Wiki ก็สามารถเิพิ่มมาตรฐาน OpenURL ให้กับระบบได้ อันจะเ็ป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับข้อมูลในเว็บไซต์ โดยเฉพาะความน่าเชื่อถือในการอ้างอิง และติดตามการอ้างอิง การพัฒนาเว็บไซต์ให้สนับสนุน OpenURL มีหลายวิธี ในที่นี้ขอนำเสนอเบื้องต้นดังนี้

เว็บไซต์ที่พัฒนาด้วย Wordpress

Wordpress นอกจากเป็น Blog Tools ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้งานได้หลากหลาย โดยเฉพาะการบริการห้องสมุดด้วยเทคนิค Web 2.0 ยังสนับสนุน OpenURL โดยติดตั้ง Wordpress extension เพียงเท่านี้เนื้อหาแต่ละบทความใน Blog ก็สามารถส่งรายการบรรณานุกรมไปยัง Reference Manager เด่นๆ ได้อัตโนมัติเมื่อมีการทำอ้างอิง

เว็บไซต์ที่พัฒนาด้วยภาษา HTML

ปกติเว็บไซต์ที่พัฒนาด้วย HTML จะเพิ่มประสิทธิภาพการให้ข้อมูลประกอบการสืบค้นต่อ Search Engine โดยกำหนด Web Meta Tag ซึ่งหากเพิ่ม Dublin Core Metadata (DC) กำกับลงไปเพิ่มด้วยก็จะเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการให้ข้อมูลบรรณานุกรมตามมาตรฐาน OpenURL และเป็นการใช้ DC ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ตัวอย่างการระบุ DC เพิ่มในเอกสารเว็บ

<meta name="DC.title" content="ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี" /> 
<meta name="DC.creator" content="Boonlert Aroonpiboon" /> 
<meta name="DC.subject" content="จีนเปิดบริการแปลเอกสารสิทธิบัตร, LG Sangnam Library : Ubiquitous Library" /> 
<meta name="DC.description" content="หน่วยงานที่ให้บริการสารสนเทศ และแหล่งความรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศไทย" /> 
<meta name="DC.date" scheme="DCTERMS.W3CDTF" content="2009-05-12" /> 
<meta name="DC.type" scheme="DCTERMS.DCMIType" content="Text" /> 
<meta name="DC.format" content="text/html" /> 
<meta name="DC.format" content="66903 bytes" /> 
<meta name="DC.identifier" scheme="DCTERMS.URI" content="http://www.stks.or.th/web/, http://www.stks.or.th/web/,     
  http://www.stks.or.th/web/, http://www.stks.or.th/web/, http://www.stks.or.th/web/" /> 
<meta name="DC.language" scheme="DCTERMS.URI" content="thai" />  

การระบุ DC เพิ่มในเอกสารเว็บสามารถใช้เครื่องมือออนไลน์ที่ DC-dot

เครื่องมือที่เข้าถึง OpenURL อัตโนมัติ

Zotero นับเป็น Reference Manager ที่เข้าถึง OpenURL ได้อัตโนมัติ และสามารถนำข้อมูลที่ได้ไปสร้างรายการอ้างอิง และบรรณานุกรมด้วย Microsoft Word และ OpenOffice.org Writer ได้ทันที ศึกษาการใช้งาน Zotero ได้ที่ STKS Wiki

ฐานข้อมูลบรรณานุกรม

หากมีการเก็บข้อมูลการอ้างอิงด้วย Reference Manager เช่น Zotero หรือ EndNote ก็จะทำการเกิดฐานข้อมูลบรรณานุกรมได้ง่าย เพียงแต่ส่งไฟล์บรรณานุกรมที่โปรแกรมดังกล่าวสร้างมาเก็บรวมกันและบริหารจัดการด้วยโปรแกรมในกลุ่ม Reference Database ก็ได้ฐานข้อมูลการอ้างอิงขนาดใหญ่ของประเทศไทย (หากสามารถขยายผลไปยังนักวิจัย นักวิชาการ และนักศึกษาให้ช่วยกันส่งเข้าระบบ)

จุดเด่นของ Reference Database ได้แก่ การนำข้อมูลบรรณานุกรมจาก Reference Manager มาจัดหมวดหมู่ เก็บสถิติการอ้างอิง ทำให้เห็นภาพการอ้างอิงบทความ หนังสือ ชื่อผู้แต่ง และติดตามย้อนกลับไปยังต้นแหล่งได้ง่าย

เว็บไซต์ที่สนับสนุน OpenURL

เว็บไซต์เครื่องมือที่ใช้พัฒนา
STKS/NSTDA BlogWordpress
Thai Thesis โดย STKS/NSTDAhttp://www.thaithesis.org/
Eng WikipediaMediaWiki
OPAC สถาบันวิทยบริการจุฬาฯInnoPAC
OPAC ห้องสมุด มธ.Horizon
OPAC ห้องสมุด ม.เกษตรInnoPAC

แหล่งข้อมูล


ผู้เขียน/เรียบเรียง

  1. นายบุญเลิศ อรุณพิบูลย์ นักวิชาการ ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี




Personal Tools
Creative Commons License
STKS Online Learning โดย http://stks.or.th/wiki อนุญาตให้ใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน 3.0 ประเทศไทย.