Differences

This shows you the differences between the selected revision and the current version of the page.


metadata:intro 2009/05/19 14:21 metadata:intro 2010/11/18 08:56 current
Line 1: Line 1:
====== ความหมายของเมทาดาทา ====== ====== ความหมายของเมทาดาทา ======
- **คำว่า “เมทาดาทา” (Metadata)**  เป็นคำที่วงการบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ให้ความสนใจกันเป็นอย่างมากในช่วงทศวรรษ 1990  ทั้งๆที่คำว่า“เมทา”(Meta)นั้น เป็นคำศัพท์ทางคอมพิวเตอร์ ซึ่งหมายความถึง ข้อมูลของข้อมูล มีการใช้ความหมายนี้เป็นครั้งแรกในหนังสือชื่อ NASA’s Directory Interchange Format Manual ซึ่งตีพิมพ์ใน ปี ค.ศ. 1988+ **คำว่า “เมทาดาทา” (Metadata)**  เป็นคำที่วงการบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ให้ความสนใจกันเป็นอย่างมากในช่วงทศวรรษ 1990  ทั้งๆที่คำว่า“เมทา” (Meta) นั้น เป็นคำศัพท์ทางคอมพิวเตอร์ ซึ่งหมายความถึง ข้อมูลของข้อมูล มีการใช้ความหมายนี้เป็นครั้งแรกในหนังสือชื่อ NASA’s Directory Interchange Format Manual ซึ่งตีพิมพ์ใน ปี ค.ศ. 1988
เหตุที่มีการตื่นตัวเรื่องเมทาดาทากันมาก เนื่องจากในช่วงดังกล่าว  มีสารสนเทศจำนวนมหาศาลในเวิล์ดไวด์เว็บ ทั้งที่เป็นข้อมูล รูปภาพ เสียง วีดิทัศน์ หลากหลายทั้งรูปแบบและภาษา    ที่แตกต่างกัน ซึ่งเป็นเอกสารที่เจ้าของผลงานผลิตขึ้นเองโดยใช้เพียงภาษาเอชทีเอ็มแอล ในการกำหนดรูปแบบการแสดงผลและเชื่อมโยงข้อมูลเท่านั้น ไม่มีโครงสร้างมาตรฐานสำหรับ  สืบค้นที่ระบุเขตข้อมูล  ทำให้เสิร์ชเอ็นจิ้น เช่น ยาฮู อัลตา วิสต้า สามารถสืบค้นให้แบบระดับกว้างเท่านั้น และไม่ตรงกับความต้องการเท่าใดนัก จึงเกิดความเคลื่อนไหวในเรื่องเมทาดาทาขึ้น เหตุที่มีการตื่นตัวเรื่องเมทาดาทากันมาก เนื่องจากในช่วงดังกล่าว  มีสารสนเทศจำนวนมหาศาลในเวิล์ดไวด์เว็บ ทั้งที่เป็นข้อมูล รูปภาพ เสียง วีดิทัศน์ หลากหลายทั้งรูปแบบและภาษา    ที่แตกต่างกัน ซึ่งเป็นเอกสารที่เจ้าของผลงานผลิตขึ้นเองโดยใช้เพียงภาษาเอชทีเอ็มแอล ในการกำหนดรูปแบบการแสดงผลและเชื่อมโยงข้อมูลเท่านั้น ไม่มีโครงสร้างมาตรฐานสำหรับ  สืบค้นที่ระบุเขตข้อมูล  ทำให้เสิร์ชเอ็นจิ้น เช่น ยาฮู อัลตา วิสต้า สามารถสืบค้นให้แบบระดับกว้างเท่านั้น และไม่ตรงกับความต้องการเท่าใดนัก จึงเกิดความเคลื่อนไหวในเรื่องเมทาดาทาขึ้น
-คำว่าเมทาดาทามีการใช้กันอย่างหลากหลายตามความแตกต่างของสถานที่นำไปใช้  บางแห่งใช้เมทาดาทาเพื่อหมายถึงสารสนเทศที่เครื่องสามารถเข้าใจได้ ขณะที่บางแห่งใช้ในการอธิบายทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์หรือใช้เมทาดาทาในการอธิบายให้ทราบรายละเอียดของข้อมูลในเว็บ เช่นเดียวกับการทำรายการ(Catalog)ของหนังสือ  การอธิบายเว็บเพจว่าใครเป็นเจ้าของงานนั้น งานนั้นชื่ออะไร มีหัวเรื่อง คำสำคัญอย่างไร เพื่อให้สามารถสืบค้นข้อมูลสาระที่ต้องการได้โดยสะดวกและมีลักษณะเป็นอะไร ส่วนใหญ่เป็นไฮเปอร์เท็กซ์(Hypertext)ที่จะคลิกเข้าสู่เนื้อหาของข้อมูล โดยที่เนื้อหาต่างๆเหล่านั้นอยู่ในเว็บนั่นเอง+คำว่าเมทาดาทามีการใช้กันอย่างหลากหลายตามความแตกต่างของสถานที่นำไปใช้  บางแห่งใช้เมทาดาทาเพื่อหมายถึงสารสนเทศที่เครื่องสามารถเข้าใจได้ ขณะที่บางแห่งใช้ในการอธิบายทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์หรือใช้เมทาดาทาในการอธิบายให้ทราบรายละเอียดของข้อมูลในเว็บ เช่นเดียวกับการทำรายการ(Catalog)ของหนังสือ  การอธิบายเว็บเพจว่าใครเป็นเจ้าของงานนั้น งานนั้นชื่ออะไร มีหัวเรื่อง คำสำคัญอย่างไร เพื่อให้สามารถสืบค้นข้อมูลสาระที่ต้องการได้โดยสะดวกและมีลักษณะเป็นอะไร ส่วนใหญ่เป็นไฮเปอร์เท็กซ์ (Hypertext) ที่จะคลิกเข้าสู่เนื้อหาของข้อมูล โดยที่เนื้อหาต่างๆเหล่านั้นอยู่ในเว็บนั่นเอง
ความหมายของเมทาดาทาอีกความหมายหนึ่งค่อนข้างจะกว้างและหลากหลายกว่าการทำรายการทั่วไป เพราะว่าสามารถทำรายการทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่ในรูปของมัลติมีเดียและรูปภาพต่างๆได้ด้วยรวมทั้งสามารถทำดัชนีให้กับสื่อทุกรูปแบบ โดยมีการจัดข้อมูลซึ่งใช้ระบบที่มีโครงสร้างที่เป็นมาตรฐาน เพื่อที่จะให้สืบค้นได้โดยระบุจากเขตข้อมูลหรือประเด็นที่ต้องการจะค้น และสามารถเรียกดูสารสนเทศที่อ้างถึงในแต่ละเรื่องที่ค้นมาได้ ซึ่งจะสามารถเชื่อมโยงไปดูสารสนเทศนั้นได้ ที่สำคัญในตัวเมทาดาทาเป็นแหล่งอ้างอิงเหมือนกับเป็นบรรณานุกรมของข้อมูลที่อยู่ในอินเทอร์เน็ต ความหมายของเมทาดาทาอีกความหมายหนึ่งค่อนข้างจะกว้างและหลากหลายกว่าการทำรายการทั่วไป เพราะว่าสามารถทำรายการทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่ในรูปของมัลติมีเดียและรูปภาพต่างๆได้ด้วยรวมทั้งสามารถทำดัชนีให้กับสื่อทุกรูปแบบ โดยมีการจัดข้อมูลซึ่งใช้ระบบที่มีโครงสร้างที่เป็นมาตรฐาน เพื่อที่จะให้สืบค้นได้โดยระบุจากเขตข้อมูลหรือประเด็นที่ต้องการจะค้น และสามารถเรียกดูสารสนเทศที่อ้างถึงในแต่ละเรื่องที่ค้นมาได้ ซึ่งจะสามารถเชื่อมโยงไปดูสารสนเทศนั้นได้ ที่สำคัญในตัวเมทาดาทาเป็นแหล่งอ้างอิงเหมือนกับเป็นบรรณานุกรมของข้อมูลที่อยู่ในอินเทอร์เน็ต
 +แท้จริงแล้วเมทาดาทาเป็นเรื่องที่วงการบรรณารักษศาสตร์คุ้นเคยเป็นอย่างดี ในส่วนของการลงรายการของทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดทั้งที่เป็นสารสนเทศประเภทสิ่งพิมพ์หรือสารสนเทศดิจิทัล โดยมีการลงรายการแบบมาร์ก21 (MARC 21) และรูปแบบการลงรายการแบบแองโกลอเมริกันฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 (Anglo-American Cataloging Rules II – AACR 2) เป็นมาตรฐานในการลงรายการ
 +เมทาดาทาจึงไม่จำกัดเฉพาะอยู่แต่กับสารสนเทศที่เป็นดิจิทัลเท่านั้น  ไม่ว่าจะอยู่ในสื่อรูปแบบใดแต่เมทาดาทาจะต้องมีคุณสมบัติ 2 ประการ คือ ประการที่หนึ่งเป็นข้อมูลที่มีโครงสร้าง และประการที่สองเมทาดาทาต้องอธิบายทรัพยากรสารสนเทศนั้น ๆ 
 +
 +===== ความจำเป็นที่ต้องมีเมทาดาทา =====
 +เกิดขึ้นเนื่องจากสารสนเทศที่สร้างขึ้นมีส่วนประกอบ  3 ลักษณะ คือ
 +  - เนื้อหา (Content) ของงาน เกี่ยวกับ ชื่อเรื่อง  หัวเรื่อง ต้นฉบับ (แหล่งที่มา) ภาษา  เรื่องที่เกี่ยวข้อง  และขอบเขต
 +  - บริบท (Context) ของสารสนเทศ  เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาของงาน เช่น  ผู้เขียน ผู้สร้างสรรค์ผลงาน  สำนักพิมพ์  ผู้มีส่วนร่วมในผลงาน  และสิทธิในงานนั้น ๆ
 +  - โครงสร้าง (Structure)  ของข้อมูล เกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่สร้างผลงาน ประเภทของเนื้อหา รูปแบบของการนำเสนอผลงาน และตัวบ่งชี้หรือตัวระบุถึงทรัพยากร
 +
 +ผู้ปฏิบัติงานสารสนเทศอันเป็นมรดกทางวัฒนธรรม  บรรณารักษ์วิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศและผู้ปฏิบัติงานจดหมายเหตุ ได้มีการประยุกต์เมทาดาทาเพื่อเป็นการเพิ่มคุณค่าของข้อมูลที่สร้างขึ้นในการจัดการการเรียบเรียง การพรรณนา การเข้าถึงตัวสารสนเทศ
 +การพัฒนาเมทาดาทาทางห้องสมุดเป็นการพัฒนาที่เริ่มเป็นวงการแรกสุดในการจัดหา  การเข้าถึงทรัพย์สินทางปัญญาและข้อมูลทางกายภาพของเนื้อหา เมทาดาทาของห้องสมุดหมายรวมถึงดรรชนี สาระสังเขป และระเบียนบรรณานุกรมที่ถูกสร้างขึ้นตามกฎเกณฑ์การลงรายการตามโครงสร้างและมาตรฐานของมาร์ก รวมทั้งรูปแบบของหัวเรื่อง เช่น หัวเรื่องของห้องสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress Subject Headings) หรือศัพท์สัมพันธ์ทางศิลปะและสถาปัตยกรรม (AAT – Art & Architecture Thesaurus) และมีการใช้เมทาดาทากับระเบียนทางบรรณานุกรมให้เหมาะกับแหล่งเก็บ(Repositories)และผู้ใช้สามารถใช้ผ่านระบบห้องสมุดอัตโนมัติและฐานข้อมูลเชิงพาณิชย์
 +เมื่อมีการใช้เมทาดาทานอกเหนือจากการเป็นแหล่งเก็บคำว่าเมทาดาทาจึงเป็นคำที่กว้างกว่าที่เคยใช้  ผู้ที่สร้างสารสนเทศทางอินเทอร์เน็ตอาจใช้เมทาดาทาเพื่อหมายถึงข้อมูลที่ถูกฝังในเอชทีเอ็มแอล โดยมีวัตถุประสงค์ในการสร้างเว็บให้หาง่ายขึ้น การทำภาพดิจิทัลอาจใช้เมทาดาทาใส่ในเขตข้อมูลส่วนบนของแฟ้มข้อมูลดิจิทัล เพื่อบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับภาพ การประมวลผลภาพและสิทธิในภาพนั้นๆ นักจดหมายเหตุทางสังคมศาสตร์อาจใช้เมทาดาทาอ้างถึงระบบและข้อมูลเอกสารการวิจัยที่จำเป็นในการดำเนินการ การแปลความและการตีความเทปแม่เหล็กที่ประกอบในข้อมูลดิบของการวิจัย  นักจดหมายเหตุอิเล็กทรอนิกส์อาจใช้เพื่ออ้างถึงบริบททั้งหมด กระบวนการและการใช้สารสนเทศเพื่ออธิบายขอบเขตของเนื้อหา ความน่าเชื่อถือ และความถูกต้องของระเบียนทางจดหมายเหตุในระบบ Electronic recordkeeping เมทาดาทาจึงไม่ใช่เพียงการบ่งบอกลักษณะการอธิบายลักษณะสารสนเทศ แต่ยังทำหน้าที่เป็นตัวสร้างความสัมพันธ์กับสารสนเทศอื่น ๆ อีกด้วย
 +
 +

Personal Tools
Creative Commons License
STKS Online Learning โดย http://stks.or.th/wiki อนุญาตให้ใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน 3.0 ประเทศไทย.