Trace:
Differences
This shows you the differences between the selected revision and the current version of the page.
| metadata:goodmetadata 2009/05/20 16:11 | metadata:goodmetadata 2010/11/18 09:29 current | ||
|---|---|---|---|
| Line 1: | Line 1: | ||
| - | ====== 6.ลักษณะของเมทาดาทาที่ดี ====== | + | ====== 6 ลักษณะของเมทาดาทาที่ดี ====== |
| เมทาดาทา เป็นข้อมูลที่มีโครงสร้าง ซึ่งเกี่ยวข้องกับวงจรชีวิตของสารสนเทศ ตั้งแต่ การสร้างสารสนเทศ มีการระบุชื่อผู้แต่ง ผู้ร่วมงาน ในส่วนของการจัดการต้องมีเมทาดาทาเกี่ยวกับหัวเรื่อง ประวัติการพิมพ์ กลุ่มเป้าหมาย บทคัดย่อ และในส่วนของการเข้าถึงและการใช้สารสนเทศมีเมทาดาทาบ่งบอกสิทธิในการเข้าถึงสารสนเทศ สิทธิในการทำซ้ำ และการสงวนรักษา | เมทาดาทา เป็นข้อมูลที่มีโครงสร้าง ซึ่งเกี่ยวข้องกับวงจรชีวิตของสารสนเทศ ตั้งแต่ การสร้างสารสนเทศ มีการระบุชื่อผู้แต่ง ผู้ร่วมงาน ในส่วนของการจัดการต้องมีเมทาดาทาเกี่ยวกับหัวเรื่อง ประวัติการพิมพ์ กลุ่มเป้าหมาย บทคัดย่อ และในส่วนของการเข้าถึงและการใช้สารสนเทศมีเมทาดาทาบ่งบอกสิทธิในการเข้าถึงสารสนเทศ สิทธิในการทำซ้ำ และการสงวนรักษา | ||
| Line 114: | Line 114: | ||
| |คำจำกัดความ:|ชื่อของทรัพยากรสารสนเทศ| | |คำจำกัดความ:|ชื่อของทรัพยากรสารสนเทศ| | ||
| | |โดยทั่วไปใช้ชื่อที่รู้จักแพร่หลายอย่างเป็นทางการ| | | |โดยทั่วไปใช้ชื่อที่รู้จักแพร่หลายอย่างเป็นทางการ| | ||
| + | |ตัวอย่าง: |- นายอินทร์ผู้ปิดทองหลังพระ| | ||
| + | | |- สหรัฐอเมริกากับการเปลี่ยนแปลงแนวนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจของไทยในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ | | ||
| + | | |: ศึกษาผลกระทบที่มีต่อโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ทุนเอกชนในประเทศและทุนเอกชนต่างประเทศ| | ||
| + | | |- Handbook for AACR2 | | ||
| + | | |- DC Metadata User Guidelines| | ||
| + | | |- การกำหนดรูปแบบบรรณานุกรมและการวางแนวทางการจัดเก็บแบบถาวร สำหรับข้อมูลต่อเนื่องที่ตัดมาเป็นกลุ่มให้ | | ||
| + | | | สืบค้นผ่านห้องสมุดอัตโนมัติ : กรณีศึกษาข้อมูลสถิติการใช้งานอินเตอร์เน็ตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย| | ||
| + | | |- Cataloging the Web : metadata, AACR, and MARC 21| | ||
| + | | |- Metadata fundamentals for the librarians| | ||
| + | | |- The organization of information| | ||
| + | ^2. Element Name:^Creator^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|เจ้าของผลงาน| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ชื่อบุคคล หน่วยงานหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบเนื้อหาทรัพยากร| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- นินนาท สินไชย| | ||
| + | | |- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย| | ||
| + | | |- ยรรยง เต็งอำนวย| | ||
| + | | |- สุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์| | ||
| + | | |- นิทัศน์ สุทวีปราโมชานนท์| | ||
| + | | |- Ide, Nacny| | ||
| + | | |- Veronis, Jean| | ||
| + | | |- Caplan, Priscilla| | ||
| + | | |- Taylor, Arlene G.| | ||
| + | ^3. Element Name:^Subject^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|หัวเรื่องและคำสำคัญ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|คำสำคัญหรือวลีสำคัญ หรือรหัสหมวดวิชาที่บ่งบอกถึงเนื้อหา ควรใช้คำจากศัพท์ควบคุมหรือหัวเรื่องที่เป็นมาตรฐาน| | ||
| + | |ตัวอย่าง: |- เมทาดาทา| | ||
| + | | |- Metadata| | ||
| + | | |- การพัฒนาเศรษฐกิจ| | ||
| + | | |- การลงทุนและการส่งเสริมการลงทุน| | ||
| + | | |- อินเตอร์เน็ต – สถิติ| | ||
| + | | |- เว็บแคช| | ||
| + | | |- Cataloging of computer network information| | ||
| + | | |- Digital libraries| | ||
| + | | |- ห้องสมุดกับคนพิการ| | ||
| + | | |- การพัฒนาเว็บไซต์| | ||
| + | ^4. Element Name:^Description^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล: |ลักษณะ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ข้อความที่ให้รายละเอียดของเนื้อหา รวมทั้งบทคัดย่อ สารบัญ ตลอดจนยูอาร์แอล | | ||
| + | | |(URL = Uniform Resources Location) ที่เชื่อมโยงไปยังเว็บไซต์ที่ระบุเนื้อหาของทรัพยากร| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- This article describes the work of the IFB Chaos Committee,| | ||
| + | | | including a summary of its major findings| | ||
| + | | |- วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาถึงการเปลี่ยนแปลงนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจของไทยใน| | ||
| + | | |สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ โดยมุ่งเน้นไหที่ประเด็นในผลกระทบจากอิทธิพลการเข้ามาเกี่ยวข้องของประเทศสหรัฐอเมริกา| | ||
| + | | |ซึ่งผลกระทบต่อโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ทุนเอกชนในและนอกประเทศ งานศึกษานี้จะแสดงถึงบทบาทของรัฐบาลไทย| | ||
| + | | |ในการทำหน้าที่ส่งเสริมการลงทุน บทบาทของเอกชนทั้งในและต่างประเทศที่เข้ามาลงทุนในประเทศไทย | | ||
| + | | |ผลกระทบทางเศรษฐกิจและโครงสร้างทางการเมืองในสมัยช่วงส่งเสริมการลงทุน อิทธิพลของระบบการเมืองที่ผู้กุมอำนาจในระบบ| | ||
| + | | |ราชการเป็นใหญ่ (bureaucratic policy)อิทธิพลของรัฐบาลสหรัฐอเมริกาแลธนาคารโลกที่มีผลผลักดันนโยบายเศรษฐกิจของไทย| | ||
| + | | |- http://www.dublincore.org/| | ||
| + | | |- Cataloging the Web: AACR and MARC 21| | ||
| + | | |– Cataloging the Web: Other approaches, other standard – Tools for cataloging the Web| | ||
| + | ^5. Element Name:^Publisher^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|สำนักพิมพ์| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|บุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการ ที่รับผิดชอบให้มีการสร้างหรือผลิตทรัพยากรขึ้น| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- Chulalongkorn University| | ||
| + | | |- Nordic Metadata Project| | ||
| + | | |- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สถาบันวิทยบริการ| | ||
| + | | |- สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. ศูนย์บริการสารสนเทศทางเทคโนโลยี| | ||
| + | | |- The Scarecrow Press| | ||
| + | | |- Libraries Unlimited| | ||
| + | | |- American Library Association| | ||
| + | ^6. Element Name:^Contributor^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ผู้ร่วมงาน| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|บุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการ ที่มีส่วนรับผิดชอบให้มีการสร้างหรือผลิตทรัพยกร| | ||
| + | | |ที่นอกเหนือจากที่ระบุใน Creator เช่นบรรณาธิการ ผู้แปล ผู้วาดภาพประกอบ รวมทั้งผู้ให้ทุนวิจัย| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- ยรรยง เต็งอำนวย (ในฐานะอาจารย์ที่ปรึกษา)| | ||
| + | | |- โสภาค สุวรรณ(ในฐานะผู้แปล)| | ||
| + | | |- Smith, James, editor(ในฐานะบรรณาธิการ)| | ||
| + | | |- สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แห่งชาติ (ในฐานะผู้ให้ทุนวิจัย)| | ||
| + | ^7. Element Name:^Date^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ปีที่ผลิตทรัพยากร| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ปีที่ผลิตและเผยแพร่ทรัพยากร ให้ใช้ตามมาตรฐาน ISO 8601ในรูปแบบ ปี-เดือน-วัน หรือ YYYY-MM-DD | | ||
| + | |ตัวอย่าง: |- 2548-09-14| | ||
| + | | |- 2005-09-14| | ||
| + | | |- 2545| | ||
| + | ^8. Element Name:^Type^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ประเภท| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ประเภทของเนื้อหาของทรัพยากร เช่น homepage, novel,Technical paper, text เป็นต้น| | ||
| + | | |ให้ใช้ศัพท์ควบคุมประเภททรัพยากร ตามที่ระบุใน DCMI Type Vocabulary | | ||
| + | | |(http://dublincore.org/documents/dcmi-terms)หรือ | | ||
| + | | |(http://dublincore.org/documents/dcmi-type-vocabulary/)| | ||
| + | | |หรือที่ระบุใน IMT (Internet Media Type)| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- text| | ||
| + | | |- sound| | ||
| + | | |- interactive resource| | ||
| + | | |- images| | ||
| + | ^9. Element Name:^Format^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|รูปแบบ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|รูปแบบของการนำเสนอข้อมูล เช่น text/html, ASCII, postscript file, PowerPoint, | | ||
| + | | |JPEG, gif เป็นต้น เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าต้องใช้เครื่องมือหรือโปรแกรมใดในการแสดงผล ให้ใช้ศัพท์ควบคุม| | ||
| + | | | จากรายการของประเภทสื่ออินเตอร์เน็ต (MIME type) นอกจากนี้ รูปแบบยังหมายถึง | | ||
| + | | |ลักษณะทางกายภาพของทรัพยากรที่ไม่ใช่สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย เช่น หนังสือ วารสาร| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- application/pdf| | ||
| + | | |- Text/html| | ||
| + | ^10. Element Name:^Identifier^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|รหัส หรือตัวบ่งชี้ทรัพยากรสารสนเทศ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|อักขระหรือตัวเลขที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึงทรัพยากรสารสนเทศ ซึ่งอาจรวมถึงตัวบ่งชี้เฉพาะของทรัพยากรในเครือข่าย | | ||
| + | | |เช่น ยูอาร์แอล, ยูอาร์เอ็น (Uniform Resource Name) ที่ผู้ใช้สามารถเรียกดูหรือดาวน์โหลดข้อมูลได้| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- 9741318758| | ||
| + | | |- http://www.car.chula.ac.th| | ||
| + | ^11. Element Name:^Source^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ต้นฉบับหรือแหล่งที่มาของทรัพยากรสารสนเทศ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ต้นฉบับ หรือแหล่งที่มา หรือต้นแหล่งของทรัพยากรสารสนเทศ เนื่องจากที่การดัดแปลงมาจากต้นฉบับบางส่วนหรือทั้งเรื่อง| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- Digitized from original 16mm film of opening of Parliament House| | ||
| + | | |- Image from page 54 of the 1992 edition of Romeo and Juliet| | ||
| + | ^12. Element Name:^Language^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ภาษา| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ภาษาของเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศให้ใช้ตาม RFC 3066 ร่วมกับ ISO639 | | ||
| + | | |ในรูปพยัญชนะ 2-3 ตัว สำหรับแสดงเพื่อระบุภาษาแรก และอาจมีส่วนย่อยได้อีกด้วย เช่น en หรือ | | ||
| + | | |eng หมายถึง ภาษาอังกฤษ en-GB หมายถึง ภาษาอังกฤษที่ใช้ในประเทศสหราชอาณาจักร | | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- en หรือ eng| | ||
| + | | |- th หรือ tha| | ||
| + | ^13. Element Name:^Relation^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|เรื่องที่เกี่ยวข้อง| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|การอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกัน ใช้ในการแสดงความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างทรัพยากร | | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- การศึกษาการบำบัดน้ำเสียในชุมชนบางกอกน้อยเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัย การบำบัดน้ำเสียในกรุงเทพมหานคร| | ||
| + | ^14. Element Name:^Coverage^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|ขอบเขต| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ขอบเขต หมายรวมถึง สถานที่ตั้ง ชื่อสถานที่ หรือชื่อทางภูมิศาสตร์ ช่วงเวลา | | ||
| + | | | ระยะเวลาที่ครอบคลุม หรือขอบเขตอำนาจการบริหารการปกครอง ให้ใช้ศัพท์ควบคุมที่แนะนำหรือมาตรฐาน เช่น| | ||
| + | | |DCMI Box Encoding Scheme, DCMI Point Encoding Scheme หรือ Thesaurus of Geographic Names(TGN)| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- Bangkok| | ||
| + | | |- 1950-4960| | ||
| + | ^15. Element Name:^Rights^ | ||
| + | |ชื่อหน่วยข้อมูล:|สิทธิ| | ||
| + | |คำจำกัดความ:|ข้อมูลเกี่ยวลิขสิทธิ์ของทรัพยากร ประกอบด้วยข้อความว่าด้วยการจัดการสิทธิของทรัพยากร หรือการอ้างถึงบริการที่ให้ข้อมูลนั้น| | ||
| + | |ตัวอย่าง:|- Restricted online access through appointment and with password| | ||
| + | | |- ลิขสิทธิ์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้น| | ||
| + | | |- ใช้ได้เฉพาะสมาชิกในเครือข่าย ThaiLIS เท่านั้น| | ||
| **ตัวขยาย (Qualifiers)** | **ตัวขยาย (Qualifiers)** | ||
| Line 921: | Line 1048: | ||
| http://www.loc.gov/standards/mets/ | http://www.loc.gov/standards/mets/ | ||
| เป็นมาตรฐานที่พัฒนาขึ้นเพื่อเสริมความต้องการให้มีโครงสร้างมาตรฐานในการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดดิจิทัลที่มีความซับซ้อนมากขึ้น METS ใช้เอ็กซ์เอ็มแอล (XML)ในการแสดงโครงสร้างของทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล การพรรณนาที่เกี่ยวข้องกัน และเมทาดาทาเชิงโครงสร้างรวมทั้งชื่อและที่อยู่ของแฟ้มข้อมูลของสารสนเทศดิจิทัลนั้น ๆ | เป็นมาตรฐานที่พัฒนาขึ้นเพื่อเสริมความต้องการให้มีโครงสร้างมาตรฐานในการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดดิจิทัลที่มีความซับซ้อนมากขึ้น METS ใช้เอ็กซ์เอ็มแอล (XML)ในการแสดงโครงสร้างของทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล การพรรณนาที่เกี่ยวข้องกัน และเมทาดาทาเชิงโครงสร้างรวมทั้งชื่อและที่อยู่ของแฟ้มข้อมูลของสารสนเทศดิจิทัลนั้น ๆ | ||
| + | METS เป็นโครงการที่พัฒนามาจาก Making of American II project ซึ่งเป็นโครงการแปลงข้อมูลเป็นดิจิทัลของห้องสมุดวิจัยในการพยายามที่จะลงเมทาดาทา และจัดหารูปแบบเมทาดาทาของงานที่เป็นข้อความและงานที่มีพื้นฐานมาจากรูปภาพ | ||
| + | เอกสารในรูป METS ประกอบด้วยส่วนประกอบหลัก 7 ส่วนดังนี้ | ||
| + | - MET header ประกอบด้วยเมทาดาทาที่เกี่ยวกับเอกสารของ METS เอง ได้แก่ วัน เดือน ปีที่สร้าง ปรับปรุงล่าสุด รวมทั้งข้อมูลผู้แต่ง บรรณาธิการ เป็นต้น | ||
| + | - Descriptive Metadata ชี้ไปหาเมทาดาทาเชิงพรรณนาที่อยู่ภายนอกเอกสาร หรือ เป็นเมทาดาทาเชิงพรรณนาที่ฝังอยู่ภายใน หรือเป็นทั้งสองกรณี | ||
| + | - Administrative Metadata ให้ข้อมูลวิธีการสร้างแฟ้มข้อมูลและการจัดเก็บสิทธิทรัพย์สินทางปัญญา แหล่งที่มาของต้นฉบับ และข้อมูลเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของแฟ้มข้อมูลที่เป็นรูปแบบเดิมก่อนแปลงเป็นดิจิทัลกับแฟ้มข้อมูลที่เป็นดิจิทัลแล้ว รวมทั้งความสัมพันธ์ของแฟ้มข้อมูลที่เป็นต้นฉบับและแฟ้มข้อมูลที่ไม่ใช้ต้นฉบับ เป็นต้น | ||
| + | - File section ให้รายชื่อแฟ้มข้อมูลที่มีความสัมพันธ์กันในแต่ละเวอร์ชั่น | ||
| + | - Structural Map ให้โครงสร้างตามลำดับชั้นของสารสนเทศดิจิทัล เพื่อแสดงให้เห็นความเชื่อมโยงของแฟ้มข้อมูลดิจิทัลที่เกี่ยวข้องกัน | ||
| + | - Structural link ให้ผู้สร้าง METS ใส่ไฮเปอร์ลิงค์ ที่มีอยู่ระหว่างแฟ้มสารสนเทศดิจิทัลต่าง ๆ | ||
| + | - Behavior section ใส่ข้อมูลเพื่อการจัดการ หรือเพื่อการแสดงผล หรือเพื่อการใช้แฟ้มข้อมูลสารสนเทศดิจิทัลของผู้ใช้ในระดับต่าง ๆ กัน | ||
| + | ตัวอย่าง | ||
| + | |||
| + | <?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?> | ||
| + | - <mets:mets xmlns:mets=http://www.loc.gov/METS/ | ||
| + | xmlns:mods="http://www.loc.gov/mods/" | ||
| + | xmlns:xlink="http://www.w3.org/TR/xlink" | ||
| + | xmlns:xsi=http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance xmlns="http://www.loc.gov/METS/" | ||
| + | xsi:schemaLocation="http://www.loc.gov/METS/ http://www.loc.gov/standards/mets/mets.xsd | ||
| + | http://www.loc.gov/mods/v3 | ||
| + | http://www.loc.gov/standards/mods/v3/mods-3-0.xsd" OBJID="ark:/13030/kt9s2012hz" TYPE="cartographic" LABEL="San | ||
| + | Francisco 15-minute Quadrangle"> | ||
| + | - <mets:metsHdr CREATEDATE="2001-10-23T00:00:00" LASTMODDATE="2003- | ||
| + | 04-18T07:00:00"> | ||
| + | - <mets:agent ROLE="CREATOR"> | ||
| + | <mets:name>Rick Beaubien</mets:name> | ||
| + | </mets:agent> | ||
| + | </mets:metsHdr> | ||
| + | - <mets:dmdSec ID="DM1"> | ||
| + | <mets:mdRef xmlns:xlink_4="http://www.w3.org/1999/xlink" | ||
| + | LOCTYPE="URL" MDTYPE="OTHER" OTHERMDTYPE="HTML map" xlink_4:href="http://sunsite.berkeley.edu/mapsaux/histopo/sfhistopo.html" LABEL="SF Area Quadrangles Index Map" /> | ||
| + | </mets:dmdSec> | ||
| + | - <mets:dmdSec ID="DM2"> | ||
| + | <mets:mdRef xmlns:xlink_3="http://www.w3.org/1999/xlink" | ||
| + | LOCTYPE="URL" MDTYPE="MARC" | ||
| + | |||
| + | xlink_3:href="http://sunsite2.berkeley.edu:8000/WebZ/Authorize:sessionid=0:bad=html/authofail.html:next=NEXTCMD%22/WebZ/QUERY:next=html/results.html:format=B:numrecs=20:entitytoprecno=1:entitycurrecno=1:tempjds=TRUE:entitycounter=1:entitydbgroup=Glad:entityCurrentPage=SearchRecentAcq:dbname=Glad:entitycountAvail=0:entitycountDisplay=0:entitycountWhere=0:entityCurrentSearchScreen=html/search.html:entityactive=1:indexA=gl%3A:termA=167937091:next=html/Cannedresultsframe.html:bad=error/badsearchframe.html" LABEL="Catalog Record" /> | ||
| + | </mets:dmdSec> | ||
| + | - <mets:dmdSec ID="DM3"> | ||
| + | - <mets:mdWrap MDTYPE="MODS"> | ||
| + | - <mets:xmlData> | ||
| + | - <mods:mods xmlns:mods="http://www.loc.gov/mods/v3"> | ||
| + | - <mods:titleInfo> | ||
| + | <title xmlns="http://www.loc.gov/mods/v3">San Francisco 15-minute Quadrangle</title> | ||
| + | </mods:titleInfo> | ||
| + | - <mods:name type="corporate" authority="naf"> | ||
| + | <mods:namePart>Geological Survey (U.S.)</mods:namePart> | ||
| + | </mods:name> | ||
| + | ===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 2: เมทาดาทาที่ดีต้องสนับสนุนการใช้งานได้หลากหลาย (interoperability) ===== | ||
| + | ในปัจจุบันการเรียนการสอนและการวิจัยเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมของเครือข่ายแบบกระจาย จึงเป็นการท้าทายในการหาทรัพยากรที่อยู่ต่างห้องสมุด หอจดหมายเหตุ พิพิธภัณฑ์ และสมาคมทางประวัติศาสตร์ การบรรเทาปัญหานี้ต้องมีการออกแบบเมทาดาทาที่สนับสนุนการใช้งานได้หลากลายของระบบกระจายแบบนี้ | ||
| + | จุดมุ่งหมายของการใช้งานได้หลากหลาย คือ ช่วยให้ผู้ใช้ค้นหาและเข้าถึงตัวสารสนเทศที่อยู่ข้าม/ต่างโดเมนกัน การใช้เค้าร่างเมทาดาทาที่เป็นมาตรฐานจะช่วยอำนวยความสะดวกให้มีการแลกเปลี่ยนเมทาดาทา หรืออีกนัยหนึ่งการใช้งานได้หลากหลายเป็นการ Map ขององค์ประกอบของข้อมูล /Crosswalk ให้ผู้ใช้ของเค้าร่างหนึ่งปรับไปอีกเค้าร่างหนึ่งได้ | ||
| + | ตัวอย่างของ Crosswalk ได้แก่ | ||
| + | * Crosswalk ที่เกี่ยวกับศิลปะ สถาปัตยกรรม และมรดกทางวัฒนธรรมของ Getty Standards.program (http://www.getty.edu/research/conduting_reearch/standards/intrometadata/3_crosswalks/index.html) | ||
| + | * ห้องสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress) มี Crosswalk เป็นมาร์ค 21 (http://www.lcweb.loc.gov/marc/marcdocz.html) | ||
| + | * University of Washington Digital Collections มีมาตฐานเมทาดาทาที่ Maps ให้เป็นดับลินคอร์ (http://www.lib.washington.edu/msd/mig/datadicts/defaut.html) | ||
| + | การเสริมการใช้งานได้หลากหลาย คือ การใช้เมทาดาทาที่สนับสนุนโปรโตคอล การเก็บเกี่ยวของโครงการริเริ่มจดหมายเหตุแบบเปิด (Open Archive Initiative (OAI) ซึ่งจะเป็นตัวเก็บเมทาดาทาจากแหล่งต่าง ๆ ที่สนับสนุน OAI Protocol Metadata Harvesting นำเมทาดาทามารวมในฐานข้อมูลขนาดใหญ่และสามารถให้บริการสืบค้นจากภายนอกได้ ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยมิชิแกน (http://oaister.umdl.umich.edu/oaister) มีทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลทางมรดกวัฒนธรรมมากกว่า 3 ล้านระเบียน ซึ่งเก็บมาจากเกือบ 300 collection | ||
| + | การเสริมการใช้งานได้หลากหลาย อีกวิธีหนึ่ง คือ การใช้โปรโตคอลที่สนับสนุนการค้นข้ามระบบ หรือที่เรียกว่า เมทาเสิร์ช (Metasearch) ซึ่งระบบการค้นของฐานข้อมูลที่เป็น local ยอมรับหรือเก็บคำค้นจากระบบการค้นคืนจากภายนอก โปรโตคอลซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี คือ Z39.50 (http://lcweb.loc.gov/z39.50/agency) ตัวอย่างระบบที่นำ Z39.50 ไปประยุกต์ใช้ได้แก่ | ||
| + | * Searchlight (http://searchlight.cdlib.org/cgi-bin/searchlight) | ||
| + | * PHAROS (http://pharos.calstate.edu/webpac/pharosstat.html) | ||
| + | Z39.50..International..Next..Generation. | ||
| + | (ZING)http://www.loc.gov/z39.50/agency/zing) เป็นโปรโตคอลที่ปรับ z39.50 ให้ทันสมัยขึ้นสำหรับสภาพแวดล้อมของเว็บ โดยมีมาตรฐาน 2 มาตรฐาน คือ SRW และ SRU ที่ยอมให้ Z39.50 เป็นทั้งตัวคำถามและตัวค้นคืน แลกเปลี่ยนโดยการใช้โปรโตคอลที่ใช้กันอยู่ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ต | ||
| + | ===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 3: เมทาดาทาที่ดีต้องมีการควบคุมรายการหลักฐาน (Authority control) และมาตรฐานของเนื้อหา ===== | ||
| + | เช่น คำศัพท์ควบคุม ที่เป็นตัวอธิบายเนื้อหาของสารสนเทศและกำหนดให้เข้ากับสารสนเทศ คุณสมบัติของสารสนเทศควรแสดงด้วยคำศัพท์ควบคุม ซึ่งไม่เพียงแต่ชื่อบุคคล นิติบุคคล ชื่อสถานที่ และหัวเรื่อง ระบบจัดหมวดหมู่ รูปแบบของคำศัพท์ควบคุมถูกจัดกลุ่มให้เกี่ยวข้องกับทรัพยากรสารสนเทศตามโครงสร้างที่มีความสัมพันธ์กันตามลำดับ ซึ่งเป็นประโยชน์ในการเข้าถึง | ||
| + | เค้าร่างเมทาดาทามีหลายศัพท์สัมพันธ์ (Thesaurus) อนุกรมวิธาน (taxonomy) และ รายการหลักฐาน (Authority files) แต่ไม่มีอย่างใดที่เหมาะสมทุกอย่าง การเลือกคำศัพท์ที่ใช้จะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น เค้าร่างเมทาดาทาที่ใช้และทรัพยากรสารสนเทศขององค์กรที่ใช้ ผู้แต่งและผู้ลงเมทาดาทาที่ไม่ได้รับการฝึกฝนไม่สามารถใช้คำศัพท์ควบคุมได้อย่างประสบผลสำเร็จ นอกจากจะได้รายการหลักฐาน (authority) ที่สั้นและง่าย ๆ ส่วนปัจจัยสำคัญ อื่น ๆ ได้แก่ | ||
| + | - ความคาดหมายของผู้ใช้ ผู้ใช้เป็นระดับผู้ใหญ่ เด็ก ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หรือบุคคลทั่วไป ภาษาที่ใช้ แหล่งสารสนเทศอื่น ๆ ที่ใช้ คำศัพท์ที่ใช้ | ||
| + | - เครื่องมือที่สนับสนุนการใช้คำศัพท์ เป็นศัพท์สัมพันธ์ที่หาได้ทางออนไลน์สามารถนำไปรวมกับระบบการสืบค้นของทรัพยากรสารสนเทศอื่น ๆ มีการทำคำเชื่อมโยง (Cross-reference) กับคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง | ||
| + | - การบำรุงรักษา / การรักษาสภาพ คำศัพท์ใหม่ คำศัพท์เก่า หรือคำโบราณ หรือคำล้าสมัย ใครเป็นผู้ดูแลศัพท์ และวิธีการทำให้ทันสมัย | ||
| + | ตัวอย่างคำศัพท์ | ||
| + | http://www.lub.lu.se/metadata.subject-help.html มีรายการคำศัพท์ควบคุม ศัพท์สัมพันธ์ และระบบการจัดหมวดหมู่จำนวนมากตามสาขาวิชา | ||
| + | http://www.cdlr.strath.ac.uk/Sources/index.html เป็นเว็บไซต์ของ High Level Thesaurus Project (HILT) เป็น clearinghouse ข้อมูลทางด้านคำศัพท์ควบคุม รวมทั้งสารสนเทศอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกัน | ||
| + | Getty Vocabulary Program สร้าง ดูแล และเผยแพร่ศัพท์สัมพันธ์สำหรับงานทัศนศิลป์และสถาปัตยกรรม เช่น | ||
| + | ศัพท์สัมพันธ์ทางด้านศิลปะและสถาปัตยกรรม (Art & Architecture Thesaurus -AAT) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/aat/ | ||
| + | รวมรายชื่อศิลปิน (Union List of Artist Names - ULAN) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/ulan | ||
| + | ศัพท์สัมพันธ์ชื่อทางภูมิศาสตร์ (Getty Thesaurus of Geographic Names – TGN) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/tgn | ||
| + | คำศัพท์ควบคุมอื่น ๆ ได้แก่ | ||
| + | Library of Congress Authorities files (http://www.authorities.loc.gov) | ||
| + | Medical Subject Heading List (http://www.nlm.nih.gov/mesh/ | ||
| + | Thesaurus for Graphic Materials I: Subject Terms (http://lcweb.loc.gov/rr/print/tgm1/) | ||
| + | Thesaurus fro Graphic Materials II: Genre and Physical Characteristics Terms (http://lcweb.loc.gov/rr/print/tgms2/)The Geographic Names Information System (http://geonames.usgs.gov/ | ||
| + | ระบบการจัดหมวดหมู่อื่น ๆ ที่สามารถหาข้อมูลได้จากเว็บไซต์ ได้แก่Dewey Decimal Classification (http://connexion.oclc.org/) ต้องบอกรับเป็นสมาชิกก่อนถึงเข้าใช้ได้ | ||
| + | Library of Congress Classification (http://classweb.loc.gov) ต้องบอกรับเป็นสมาชิกก่อนถึงเข้าใช้ได้ | ||
| + | ===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 4: เมทาดาทาที่ดีต้องมีความชัดเจนในเรื่องของเงื่อนไขการใช้ทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล ===== | ||
| + | เงื่อนไขของการใช้หมายถึง สิทธิทางกฎหมาย เช่น การใช้โดยชอบธรรม (fair use) การได้รับอนุญาต และการจำกัดในการใช้ ผู้ใช้ควรได้รับการแจ้งถึงสิทธิการเข้าใช้ หรือข้อจำกัดในการใช้ ข้อตกลงทางเทคนิคพิเศษในการใช้ เช่น ควรมีการระบุตัวอ่านที่ต้องใช้ไว้ด้วย เช่น Florida Heritage Collection ของ Florida state university libraries ที่ http://palmm.fcla.edu/fh/ มีการให้ข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิโดยให้คลิกที่ copyright information | ||
| + | ===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 5: เมทาดาทาที่ดีต้องสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากร สารสนเทศในระยะยาว ===== | ||
| + | เมทาดาทาเชิงบริหารเป็นข้อมูลที่ช่วยในเรื่องการบริหารจัดการสารสนเทศ ซึ่งได้แก่ เวลาที่สร้างสารสนเทศ วิธีการสร้าง ผู้รับผิดชอบในการควบคุมการเข้าถึง วิธีการควบคุมหรือกระบวนการใดที่เกี่ยวข้องกับข้อจำกัดการเข้าใช้ รวมทั้งรูปแบบ ขนาดของแฟ้มข้อมูล Checksum เป็นต้น ล้วนเป็นเรื่องจำเป็นเพื่อให้แน่ใจถึงความสามารถในการใช้สารสนเทศดิจิทัลได้อย่างต่อเนื่อง หรือการสร้างสารสนเทศขึ้นมาใหม่ | ||
| + | การลงเมทาดาทาเพื่อสงวนรักษาเป็นส่วนย่อยของเมทาดาทาเชิงบริหารมีวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อการสนับสนุนการรักษาหรือคงสภาพของสารสนเทศ โดยรวมถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ การจัดการสิทธิ record keeping ประวัติการจัดการ ประวัติการเปลี่ยนแปลงของสารสนเทศ ตัวอย่างของโครงการที่เกี่ยวกับการสงวนรักษาในระยะยาวได้แก่ | ||
| + | * An OCLC/RLG Working Group called PREMIS (Preservation Metadata: Implementation Strategies) (สามารถดูรายละเอียดได้ที่ http://www.oclc.org/research /projects/pmwg ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 12) | ||
| + | * The PADI (Preserving Access to Digital Information) http://www.nla.gov.au/padi | ||
| + | * NISO Z39.87 (AIM 20-2002) เป็นเมทาดาทาสำหรับรูปภาพดิจิทัลที่เป็น ภาพนิ่ง สามารถดูรายละเอียดได้ที่ http://www.niso.org/standards/resourses/Z39_87_trial_use.pdf | ||
| + | * Recordkeeping Metadata Standards http://www.naa.gov.au/recordkeeping/control/rkms/summary.htm ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 12 | ||
| + | * Australian Recordkeeping Metadata Schema. http://www.sims.monash.edu.au/research/rcrg/research/spirt/ ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 11 | ||
| + | ถ้าสารสนเทศประกอบด้วยรูปภาพจำนวนมาก ต้องมีข้อมูลทางกายภาพของแฟ้มข้อมูลรูปภาพอย่างชัดเจนพอที่จะรักษารูปภาพ เช่น ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับลำดับของแฟ้ม (เลขหน้า) และความเกี่ยวข้องทางโครงสร้างของหนังสือ (สารบัญ) มีมาตรฐาน 3 รูปแบบ เช่น METS http://www.loc.gov/standards/mets ถูกนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายในหมู่ของเมทาดาทาวัฒนธรรม โดยใช้เอ็กซ์เอ็มแอลแสดงเมทาดาทาเชิงโครงสร้างของสารสนเทศ | ||
| + | ===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 6: เมทาดาทาที่ดี คือ ตัวสารสนเทศนั่นเอง สารสนเทศจำต้อง มีคุณภาพที่ดี มีความน่าเชื่อถือ ความถูกต้อง ความเป็นของแท้ ความเป็นจดหมายเหตุ ความคงทนถาวร และการระบุที่มีลักษณะเฉพาะ ===== | ||
| + | เนื่องจากเมทาดาทาเป็นตัวนำข้อมูลที่รับรองถึงแหล่งกำเนิด / ที่มา และความน่าเชื่อถือของสารสนเทศ ความน่าเชื่อถือของเมทาดาทาจึงต้องมีด้วยตัวของมันเองด้วย เมทา-เมทาดาทา (Meta-Metadata) หรือตัวเก็บเกี่ยวกับข้อมูลของเมทาดาทา ควรรวมถึงการระบุ/บ่งชี้คุณลักษณะขององค์กรที่สร้างเมทาดาทาและใช้มาตรฐานใดในการสร้าง องค์กรควรให้ข้อมูลอย่างเพียงพอที่ให้ผู้ใช้เข้าถึงวิธีการสร้าง(อัตโนมัติ หรือด้วยมือ)รวมทั้งคำศัพท์ที่ใช้ | ||
| + | ความผิดพลาดที่เกิดจากเมทาดาทา (Metadata errors) อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น เกิดจากลงเมทาดาทาผิด การที่เมทาดาทาสร้างโดยอัตโนมัติจากโปรแกรม ซึ่งโปรแกรมคอมพิวเตอร์ไม่สามารถแยกความแตกต่างระหว่างคำได้ การใช้ Crosswalk เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เมทาดาทาผิดพลาดได้ รวมทั้งการเก็บเกี่ยวเมทาดาทา (Metadata harvesting) ซึ่งอาจเกิดจากความผิดพลาดระหว่างการส่งข้อมูลต่างระบบกัน รวมทั้งผู้สร้างเนื้อหาหรือผลงาน ควรได้รับการฝึกฝน เพื่อให้เข้าใจเมทาดาทา คำศัพท์ควบคุมอย่างถ่องแท้ รวมทั้งการใช้ซอฟต์แวร์ที่ใช้ลงเมทาดาทาด้วย | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
