Differences

This shows you the differences between the selected revision and the current version of the page.


metadata:goodmetadata 2009/05/20 11:20 metadata:goodmetadata 2010/11/18 09:29 current
Line 1: Line 1:
-====== 6.ลักษณะของเมทาดาทาที่ดี ======+====== 6 ลักษณะของเมทาดาทาที่ดี ======
เมทาดาทา เป็นข้อมูลที่มีโครงสร้าง ซึ่งเกี่ยวข้องกับวงจรชีวิตของสารสนเทศ ตั้งแต่        การสร้างสารสนเทศ มีการระบุชื่อผู้แต่ง ผู้ร่วมงาน ในส่วนของการจัดการต้องมีเมทาดาทาเกี่ยวกับหัวเรื่อง ประวัติการพิมพ์ กลุ่มเป้าหมาย บทคัดย่อ และในส่วนของการเข้าถึงและการใช้สารสนเทศมีเมทาดาทาบ่งบอกสิทธิในการเข้าถึงสารสนเทศ สิทธิในการทำซ้ำ และการสงวนรักษา เมทาดาทา เป็นข้อมูลที่มีโครงสร้าง ซึ่งเกี่ยวข้องกับวงจรชีวิตของสารสนเทศ ตั้งแต่        การสร้างสารสนเทศ มีการระบุชื่อผู้แต่ง ผู้ร่วมงาน ในส่วนของการจัดการต้องมีเมทาดาทาเกี่ยวกับหัวเรื่อง ประวัติการพิมพ์ กลุ่มเป้าหมาย บทคัดย่อ และในส่วนของการเข้าถึงและการใช้สารสนเทศมีเมทาดาทาบ่งบอกสิทธิในการเข้าถึงสารสนเทศ สิทธิในการทำซ้ำ และการสงวนรักษา
Line 114: Line 114:
|คำจำกัดความ:|ชื่อของทรัพยากรสารสนเทศ| |คำจำกัดความ:|ชื่อของทรัพยากรสารสนเทศ|
|  |โดยทั่วไปใช้ชื่อที่รู้จักแพร่หลายอย่างเป็นทางการ| |  |โดยทั่วไปใช้ชื่อที่รู้จักแพร่หลายอย่างเป็นทางการ|
 +|ตัวอย่าง: |- นายอินทร์ผู้ปิดทองหลังพระ| 
 +|  |- สหรัฐอเมริกากับการเปลี่ยนแปลงแนวนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจของไทยในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ | 
 +|  |: ศึกษาผลกระทบที่มีต่อโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ            ทุนเอกชนในประเทศและทุนเอกชนต่างประเทศ| 
 +|  |- Handbook for AACR2 | 
 +|  |- DC Metadata User Guidelines| 
 +|  |- การกำหนดรูปแบบบรรณานุกรมและการวางแนวทางการจัดเก็บแบบถาวร สำหรับข้อมูลต่อเนื่องที่ตัดมาเป็นกลุ่มให้  | 
 +|  | สืบค้นผ่านห้องสมุดอัตโนมัติ : กรณีศึกษาข้อมูลสถิติการใช้งานอินเตอร์เน็ตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย| 
 +|  |- Cataloging the Web : metadata, AACR, and  MARC 21| 
 +|  |- Metadata fundamentals for the librarians| 
 +|  |- The organization of information| 
 +^2.  Element Name:^Creator^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|เจ้าของผลงาน| 
 +|คำจำกัดความ:|ชื่อบุคคล หน่วยงานหรือหน่วยบริการที่รับผิดชอบเนื้อหาทรัพยากร| 
 +|ตัวอย่าง:|- นินนาท  สินไชย| 
 +|  |- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย| 
 +|  |- ยรรยง เต็งอำนวย| 
 +|  |- สุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์| 
 +|  |- นิทัศน์ สุทวีปราโมชานนท์| 
 +|  |- Ide, Nacny| 
 +|  |- Veronis, Jean| 
 +|  |- Caplan, Priscilla| 
 +|  |- Taylor, Arlene G.| 
 +^3.  Element Name:^Subject^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|หัวเรื่องและคำสำคัญ| 
 +|คำจำกัดความ:|คำสำคัญหรือวลีสำคัญ หรือรหัสหมวดวิชาที่บ่งบอกถึงเนื้อหา ควรใช้คำจากศัพท์ควบคุมหรือหัวเรื่องที่เป็นมาตรฐาน| 
 +|ตัวอย่าง: |- เมทาดาทา| 
 +|  |- Metadata| 
 +|  |- การพัฒนาเศรษฐกิจ| 
 +|  |- การลงทุนและการส่งเสริมการลงทุน| 
 +|  |- อินเตอร์เน็ต – สถิติ| 
 +|  |- เว็บแคช| 
 +|  |- Cataloging of computer network information| 
 +|  |- Digital libraries| 
 +|  |- ห้องสมุดกับคนพิการ| 
 +|  |- การพัฒนาเว็บไซต์| 
 +^4.  Element Name:^Description^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล: |ลักษณะ| 
 +|คำจำกัดความ:|ข้อความที่ให้รายละเอียดของเนื้อหา รวมทั้งบทคัดย่อ สารบัญ ตลอดจนยูอาร์แอล | 
 +|  |(URL = Uniform Resources Location) ที่เชื่อมโยงไปยังเว็บไซต์ที่ระบุเนื้อหาของทรัพยากร| 
 +|ตัวอย่าง:|- This article describes the work of the IFB Chaos Committee,| 
 +|  | including a summary of its major findings| 
 +|  |- วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาถึงการเปลี่ยนแปลงนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจของไทยใน| 
 +|  |สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ โดยมุ่งเน้นไหที่ประเด็นในผลกระทบจากอิทธิพลการเข้ามาเกี่ยวข้องของประเทศสหรัฐอเมริกา| 
 +|  |ซึ่งผลกระทบต่อโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ทุนเอกชนในและนอกประเทศ งานศึกษานี้จะแสดงถึงบทบาทของรัฐบาลไทย| 
 +|  |ในการทำหน้าที่ส่งเสริมการลงทุน บทบาทของเอกชนทั้งในและต่างประเทศที่เข้ามาลงทุนในประเทศไทย | 
 +|  |ผลกระทบทางเศรษฐกิจและโครงสร้างทางการเมืองในสมัยช่วงส่งเสริมการลงทุน อิทธิพลของระบบการเมืองที่ผู้กุมอำนาจในระบบ| 
 +|  |ราชการเป็นใหญ่ (bureaucratic policy)อิทธิพลของรัฐบาลสหรัฐอเมริกาแลธนาคารโลกที่มีผลผลักดันนโยบายเศรษฐกิจของไทย| 
 +|  |- http://www.dublincore.org/| 
 +|  |- Cataloging the Web: AACR and MARC 21| 
 +|  |– Cataloging the Web: Other approaches, other standard – Tools for cataloging the Web| 
 +^5. Element Name:^Publisher^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|สำนักพิมพ์| 
 +|คำจำกัดความ:|บุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการ ที่รับผิดชอบให้มีการสร้างหรือผลิตทรัพยากรขึ้น| 
 +|ตัวอย่าง:|- Chulalongkorn University| 
 +|  |- Nordic Metadata Project| 
 +|  |- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สถาบันวิทยบริการ| 
 +|  |- สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. ศูนย์บริการสารสนเทศทางเทคโนโลยี| 
 +|  |- The Scarecrow Press| 
 +|  |- Libraries Unlimited| 
 +|  |- American Library Association| 
 +^6.  Element Name:^Contributor^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ผู้ร่วมงาน| 
 +|คำจำกัดความ:|บุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยบริการ ที่มีส่วนรับผิดชอบให้มีการสร้างหรือผลิตทรัพยกร| 
 +|  |ที่นอกเหนือจากที่ระบุใน Creator เช่นบรรณาธิการ  ผู้แปล ผู้วาดภาพประกอบ รวมทั้งผู้ให้ทุนวิจัย| 
 +|ตัวอย่าง:|- ยรรยง  เต็งอำนวย  (ในฐานะอาจารย์ที่ปรึกษา)| 
 +|  |- โสภาค สุวรรณ(ในฐานะผู้แปล)| 
 +|  |-  Smith, James, editor(ในฐานะบรรณาธิการ)| 
 +|  |- สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี  แห่งชาติ (ในฐานะผู้ให้ทุนวิจัย)| 
 +^7.  Element Name:^Date^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ปีที่ผลิตทรัพยากร| 
 +|คำจำกัดความ:|ปีที่ผลิตและเผยแพร่ทรัพยากร ให้ใช้ตามมาตรฐาน ISO 8601ในรูปแบบ ปี-เดือน-วัน หรือ YYYY-MM-DD | 
 +|ตัวอย่าง: |- 2548-09-14| 
 +|  |- 2005-09-14| 
 +|  |- 2545| 
 +^8.  Element Name:^Type^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ประเภท| 
 +|คำจำกัดความ:|ประเภทของเนื้อหาของทรัพยากร เช่น homepage, novel,Technical paper, text เป็นต้น| 
 +|  |ให้ใช้ศัพท์ควบคุมประเภททรัพยากร ตามที่ระบุใน DCMI Type Vocabulary | 
 +|  |(http://dublincore.org/documents/dcmi-terms)หรือ | 
 +|  |(http://dublincore.org/documents/dcmi-type-vocabulary/)| 
 +|  |หรือที่ระบุใน IMT (Internet Media Type)| 
 +|ตัวอย่าง:|- text| 
 +|  |- sound| 
 +|  |- interactive resource| 
 +|  |- images| 
 +^9.  Element Name:^Format^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|รูปแบบ| 
 +|คำจำกัดความ:|รูปแบบของการนำเสนอข้อมูล เช่น text/html, ASCII, postscript file, PowerPoint, | 
 +|  |JPEG, gif เป็นต้น เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าต้องใช้เครื่องมือหรือโปรแกรมใดในการแสดงผล ให้ใช้ศัพท์ควบคุม| 
 +|  | จากรายการของประเภทสื่ออินเตอร์เน็ต (MIME type) นอกจากนี้ รูปแบบยังหมายถึง | 
 +|  |ลักษณะทางกายภาพของทรัพยากรที่ไม่ใช่สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย เช่น หนังสือ  วารสาร| 
 +|ตัวอย่าง:|- application/pdf| 
 +|  |- Text/html| 
 +^10.  Element Name:^Identifier^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|รหัส หรือตัวบ่งชี้ทรัพยากรสารสนเทศ| 
 +|คำจำกัดความ:|อักขระหรือตัวเลขที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึงทรัพยากรสารสนเทศ ซึ่งอาจรวมถึงตัวบ่งชี้เฉพาะของทรัพยากรในเครือข่าย | 
 +|  |เช่น ยูอาร์แอล, ยูอาร์เอ็น (Uniform Resource Name) ที่ผู้ใช้สามารถเรียกดูหรือดาวน์โหลดข้อมูลได้| 
 +|ตัวอย่าง:|- 9741318758| 
 +|  |- http://www.car.chula.ac.th| 
 +^11.  Element Name:^Source^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ต้นฉบับหรือแหล่งที่มาของทรัพยากรสารสนเทศ| 
 +|คำจำกัดความ:|ต้นฉบับ หรือแหล่งที่มา หรือต้นแหล่งของทรัพยากรสารสนเทศ เนื่องจากที่การดัดแปลงมาจากต้นฉบับบางส่วนหรือทั้งเรื่อง| 
 +|ตัวอย่าง:|- Digitized from original 16mm film of opening of Parliament House| 
 +|  |- Image from page 54 of the 1992 edition of Romeo and Juliet| 
 +^12.  Element Name:^Language^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ภาษา| 
 +|คำจำกัดความ:|ภาษาของเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศให้ใช้ตาม RFC 3066 ร่วมกับ ISO639 | 
 +|  |ในรูปพยัญชนะ 2-3 ตัว สำหรับแสดงเพื่อระบุภาษาแรก และอาจมีส่วนย่อยได้อีกด้วย เช่น en หรือ  | 
 +|  |eng หมายถึง ภาษาอังกฤษ en-GB หมายถึง ภาษาอังกฤษที่ใช้ในประเทศสหราชอาณาจักร | 
 +|ตัวอย่าง:|- en  หรือ eng| 
 +|  |- th  หรือ  tha| 
 +^13.  Element Name:^Relation^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|เรื่องที่เกี่ยวข้อง| 
 +|คำจำกัดความ:|การอ้างอิงถึงทรัพยากรสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกัน ใช้ในการแสดงความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันระหว่างทรัพยากร | 
 +|ตัวอย่าง:|- การศึกษาการบำบัดน้ำเสียในชุมชนบางกอกน้อยเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัย การบำบัดน้ำเสียในกรุงเทพมหานคร| 
 +^14.  Element Name:^Coverage^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|ขอบเขต| 
 +|คำจำกัดความ:|ขอบเขต หมายรวมถึง สถานที่ตั้ง ชื่อสถานที่ หรือชื่อทางภูมิศาสตร์ ช่วงเวลา  | 
 +|  | ระยะเวลาที่ครอบคลุม หรือขอบเขตอำนาจการบริหารการปกครอง  ให้ใช้ศัพท์ควบคุมที่แนะนำหรือมาตรฐาน เช่น| 
 +|  |DCMI Box Encoding Scheme, DCMI Point Encoding Scheme หรือ Thesaurus of Geographic Names(TGN)| 
 +|ตัวอย่าง:|- Bangkok| 
 +|  |- 1950-4960| 
 +^15.  Element Name:^Rights^ 
 +|ชื่อหน่วยข้อมูล:|สิทธิ| 
 +|คำจำกัดความ:|ข้อมูลเกี่ยวลิขสิทธิ์ของทรัพยากร ประกอบด้วยข้อความว่าด้วยการจัดการสิทธิของทรัพยากร หรือการอ้างถึงบริการที่ให้ข้อมูลนั้น| 
 +|ตัวอย่าง:|- Restricted online access through appointment and with password| 
 +|  |- ลิขสิทธิ์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้น| 
 +|  |- ใช้ได้เฉพาะสมาชิกในเครือข่าย ThaiLIS เท่านั้น|
**ตัวขยาย (Qualifiers)** **ตัวขยาย (Qualifiers)**
Line 908: Line 1035:
Subseries Record Example: Subseries Record Example:
{{:metadata:subseries-record-example.jpg|Subseries Record Example}} {{:metadata:subseries-record-example.jpg|Subseries Record Example}}
- 
==== 7. Learning Object Metadata ==== ==== 7. Learning Object Metadata ====
 +IEEE  Learning Technology Standards Committee (LTSC)ได้ดำเนินการพัฒนา Learning Object Metadata หรือ LOM ขึ้น ตามมาตรฐานของ IEEE 1484.12.1-2002 เพื่อใช้ในการอธิบายหรือพรรณนาทรัพยากรสารสนเทศทางการศึกษา ประกอบด้วย 8 หน่วยข้อมูล ได้แก่
 +General เป็นข้อมูลเกี่ยวกับตัวสื่อทั้งหมดโดยภาพรวม
 + Lifecycle ประกอบด้วยเมทาดาทาของวิวัฒนาการของตัวสื่อ
 + Technical การลงเมทาดาทาอธิบายลักษณะทางเทคนิคและ ความต้องการของระบบ
 + Educational ประกอบด้วยคุณลักษณะทางด้านการศึกษาและ    การสอน
 + Rights ลงรายการเกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาและสิทธิการใช้
 + Relation อธิบายความสัมพันธ์ของสื่อ
 + Annotation ประกอบด้วยความคิดเห็น ปี และความเห็นของผู้แต่ง
 + Classification หมวดหมู่ของสื่อ
 +==== 8. Metadata Encoding and Transmission Standard (METS)  ====
 +http://www.loc.gov/standards/mets/
 +เป็นมาตรฐานที่พัฒนาขึ้นเพื่อเสริมความต้องการให้มีโครงสร้างมาตรฐานในการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดดิจิทัลที่มีความซับซ้อนมากขึ้น METS ใช้เอ็กซ์เอ็มแอล (XML)ในการแสดงโครงสร้างของทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล การพรรณนาที่เกี่ยวข้องกัน และเมทาดาทาเชิงโครงสร้างรวมทั้งชื่อและที่อยู่ของแฟ้มข้อมูลของสารสนเทศดิจิทัลนั้น ๆ
 +METS เป็นโครงการที่พัฒนามาจาก Making of American II project ซึ่งเป็นโครงการแปลงข้อมูลเป็นดิจิทัลของห้องสมุดวิจัยในการพยายามที่จะลงเมทาดาทา และจัดหารูปแบบเมทาดาทาของงานที่เป็นข้อความและงานที่มีพื้นฐานมาจากรูปภาพ
 +เอกสารในรูป METS ประกอบด้วยส่วนประกอบหลัก 7 ส่วนดังนี้
 +    - MET header ประกอบด้วยเมทาดาทาที่เกี่ยวกับเอกสารของ METS เอง ได้แก่ วัน เดือน ปีที่สร้าง  ปรับปรุงล่าสุด  รวมทั้งข้อมูลผู้แต่ง บรรณาธิการ เป็นต้น
 +    - Descriptive Metadata ชี้ไปหาเมทาดาทาเชิงพรรณนาที่อยู่ภายนอกเอกสาร หรือ  เป็นเมทาดาทาเชิงพรรณนาที่ฝังอยู่ภายใน หรือเป็นทั้งสองกรณี
 +    - Administrative Metadata ให้ข้อมูลวิธีการสร้างแฟ้มข้อมูลและการจัดเก็บสิทธิทรัพย์สินทางปัญญา แหล่งที่มาของต้นฉบับ และข้อมูลเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของแฟ้มข้อมูลที่เป็นรูปแบบเดิมก่อนแปลงเป็นดิจิทัลกับแฟ้มข้อมูลที่เป็นดิจิทัลแล้ว รวมทั้งความสัมพันธ์ของแฟ้มข้อมูลที่เป็นต้นฉบับและแฟ้มข้อมูลที่ไม่ใช้ต้นฉบับ เป็นต้น
 +    - File section ให้รายชื่อแฟ้มข้อมูลที่มีความสัมพันธ์กันในแต่ละเวอร์ชั่น
 +    - Structural Map ให้โครงสร้างตามลำดับชั้นของสารสนเทศดิจิทัล เพื่อแสดงให้เห็นความเชื่อมโยงของแฟ้มข้อมูลดิจิทัลที่เกี่ยวข้องกัน
 +    - Structural link ให้ผู้สร้าง METS ใส่ไฮเปอร์ลิงค์ ที่มีอยู่ระหว่างแฟ้มสารสนเทศดิจิทัลต่าง ๆ
 +    - Behavior section ใส่ข้อมูลเพื่อการจัดการ หรือเพื่อการแสดงผล หรือเพื่อการใช้แฟ้มข้อมูลสารสนเทศดิจิทัลของผู้ใช้ในระดับต่าง ๆ กัน
 +ตัวอย่าง
 +
 + <?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
 +- <mets:mets xmlns:mets=http://www.loc.gov/METS/
 + xmlns:mods="http://www.loc.gov/mods/"
 + xmlns:xlink="http://www.w3.org/TR/xlink"
 +xmlns:xsi=http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance xmlns="http://www.loc.gov/METS/"
 +xsi:schemaLocation="http://www.loc.gov/METS/ http://www.loc.gov/standards/mets/mets.xsd
 +http://www.loc.gov/mods/v3
 +http://www.loc.gov/standards/mods/v3/mods-3-0.xsd" OBJID="ark:/13030/kt9s2012hz" TYPE="cartographic" LABEL="San
 +Francisco 15-minute Quadrangle">
 + - <mets:metsHdr CREATEDATE="2001-10-23T00:00:00" LASTMODDATE="2003-
 + 04-18T07:00:00">
 + - <mets:agent ROLE="CREATOR">
 +    <mets:name>Rick Beaubien</mets:name>
 +  </mets:agent>
 +  </mets:metsHdr>
 + - <mets:dmdSec ID="DM1">
 +   <mets:mdRef xmlns:xlink_4="http://www.w3.org/1999/xlink"
 + LOCTYPE="URL" MDTYPE="OTHER" OTHERMDTYPE="HTML map" xlink_4:href="http://sunsite.berkeley.edu/mapsaux/histopo/sfhistopo.html" LABEL="SF Area Quadrangles Index Map" />
 +  </mets:dmdSec>
 + - <mets:dmdSec ID="DM2">
 +    <mets:mdRef xmlns:xlink_3="http://www.w3.org/1999/xlink"
 + LOCTYPE="URL" MDTYPE="MARC"
 +
 + xlink_3:href="http://sunsite2.berkeley.edu:8000/WebZ/Authorize:sessionid=0:bad=html/authofail.html:next=NEXTCMD%22/WebZ/QUERY:next=html/results.html:format=B:numrecs=20:entitytoprecno=1:entitycurrecno=1:tempjds=TRUE:entitycounter=1:entitydbgroup=Glad:entityCurrentPage=SearchRecentAcq:dbname=Glad:entitycountAvail=0:entitycountDisplay=0:entitycountWhere=0:entityCurrentSearchScreen=html/search.html:entityactive=1:indexA=gl%3A:termA=167937091:next=html/Cannedresultsframe.html:bad=error/badsearchframe.html" LABEL="Catalog Record" />
 +  </mets:dmdSec>
 + - <mets:dmdSec ID="DM3">
 + - <mets:mdWrap MDTYPE="MODS">
 + - <mets:xmlData>
 + - <mods:mods xmlns:mods="http://www.loc.gov/mods/v3">
 + - <mods:titleInfo>
 +  <title xmlns="http://www.loc.gov/mods/v3">San Francisco 15-minute Quadrangle</title>
 +  </mods:titleInfo>
 + - <mods:name type="corporate" authority="naf">
 +    <mods:namePart>Geological Survey (U.S.)</mods:namePart>
 +  </mods:name>
 +===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 2: เมทาดาทาที่ดีต้องสนับสนุนการใช้งานได้หลากหลาย (interoperability) =====
 +ในปัจจุบันการเรียนการสอนและการวิจัยเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมของเครือข่ายแบบกระจาย จึงเป็นการท้าทายในการหาทรัพยากรที่อยู่ต่างห้องสมุด หอจดหมายเหตุ พิพิธภัณฑ์ และสมาคมทางประวัติศาสตร์ การบรรเทาปัญหานี้ต้องมีการออกแบบเมทาดาทาที่สนับสนุนการใช้งานได้หลากลายของระบบกระจายแบบนี้
 +จุดมุ่งหมายของการใช้งานได้หลากหลาย คือ ช่วยให้ผู้ใช้ค้นหาและเข้าถึงตัวสารสนเทศที่อยู่ข้าม/ต่างโดเมนกัน การใช้เค้าร่างเมทาดาทาที่เป็นมาตรฐานจะช่วยอำนวยความสะดวกให้มีการแลกเปลี่ยนเมทาดาทา หรืออีกนัยหนึ่งการใช้งานได้หลากหลายเป็นการ Map ขององค์ประกอบของข้อมูล /Crosswalk ให้ผู้ใช้ของเค้าร่างหนึ่งปรับไปอีกเค้าร่างหนึ่งได้
 +ตัวอย่างของ Crosswalk ได้แก่
 +        * Crosswalk ที่เกี่ยวกับศิลปะ สถาปัตยกรรม และมรดกทางวัฒนธรรมของ Getty Standards.program (http://www.getty.edu/research/conduting_reearch/standards/intrometadata/3_crosswalks/index.html)
 +    * ห้องสมุดรัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress) มี Crosswalk เป็นมาร์ค 21 (http://www.lcweb.loc.gov/marc/marcdocz.html)
 +    * University of Washington Digital Collections มีมาตฐานเมทาดาทาที่ Maps ให้เป็นดับลินคอร์ (http://www.lib.washington.edu/msd/mig/datadicts/defaut.html)
 +การเสริมการใช้งานได้หลากหลาย คือ การใช้เมทาดาทาที่สนับสนุนโปรโตคอล  การเก็บเกี่ยวของโครงการริเริ่มจดหมายเหตุแบบเปิด (Open Archive Initiative (OAI) ซึ่งจะเป็นตัวเก็บเมทาดาทาจากแหล่งต่าง ๆ ที่สนับสนุน OAI Protocol Metadata Harvesting นำเมทาดาทามารวมในฐานข้อมูลขนาดใหญ่และสามารถให้บริการสืบค้นจากภายนอกได้ ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยมิชิแกน (http://oaister.umdl.umich.edu/oaister) มีทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลทางมรดกวัฒนธรรมมากกว่า 3 ล้านระเบียน ซึ่งเก็บมาจากเกือบ 300 collection
 +การเสริมการใช้งานได้หลากหลาย อีกวิธีหนึ่ง คือ การใช้โปรโตคอลที่สนับสนุนการค้นข้ามระบบ หรือที่เรียกว่า เมทาเสิร์ช (Metasearch) ซึ่งระบบการค้นของฐานข้อมูลที่เป็น local ยอมรับหรือเก็บคำค้นจากระบบการค้นคืนจากภายนอก โปรโตคอลซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี คือ Z39.50 (http://lcweb.loc.gov/z39.50/agency) ตัวอย่างระบบที่นำ Z39.50 ไปประยุกต์ใช้ได้แก่ 
 +        * Searchlight (http://searchlight.cdlib.org/cgi-bin/searchlight)
 +    * PHAROS (http://pharos.calstate.edu/webpac/pharosstat.html)
 +Z39.50..International..Next..Generation.
 +(ZING)http://www.loc.gov/z39.50/agency/zing) เป็นโปรโตคอลที่ปรับ z39.50 ให้ทันสมัยขึ้นสำหรับสภาพแวดล้อมของเว็บ โดยมีมาตรฐาน 2 มาตรฐาน คือ SRW และ SRU ที่ยอมให้ Z39.50 เป็นทั้งตัวคำถามและตัวค้นคืน  แลกเปลี่ยนโดยการใช้โปรโตคอลที่ใช้กันอยู่ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ต
 +===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 3: เมทาดาทาที่ดีต้องมีการควบคุมรายการหลักฐาน (Authority control) และมาตรฐานของเนื้อหา =====
 +เช่น คำศัพท์ควบคุม ที่เป็นตัวอธิบายเนื้อหาของสารสนเทศและกำหนดให้เข้ากับสารสนเทศ คุณสมบัติของสารสนเทศควรแสดงด้วยคำศัพท์ควบคุม ซึ่งไม่เพียงแต่ชื่อบุคคล นิติบุคคล ชื่อสถานที่ และหัวเรื่อง ระบบจัดหมวดหมู่ รูปแบบของคำศัพท์ควบคุมถูกจัดกลุ่มให้เกี่ยวข้องกับทรัพยากรสารสนเทศตามโครงสร้างที่มีความสัมพันธ์กันตามลำดับ ซึ่งเป็นประโยชน์ในการเข้าถึง
 +เค้าร่างเมทาดาทามีหลายศัพท์สัมพันธ์ (Thesaurus) อนุกรมวิธาน (taxonomy) และ รายการหลักฐาน (Authority files) แต่ไม่มีอย่างใดที่เหมาะสมทุกอย่าง การเลือกคำศัพท์ที่ใช้จะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น เค้าร่างเมทาดาทาที่ใช้และทรัพยากรสารสนเทศขององค์กรที่ใช้  ผู้แต่งและผู้ลงเมทาดาทาที่ไม่ได้รับการฝึกฝนไม่สามารถใช้คำศัพท์ควบคุมได้อย่างประสบผลสำเร็จ นอกจากจะได้รายการหลักฐาน (authority) ที่สั้นและง่าย ๆ ส่วนปัจจัยสำคัญ  อื่น ๆ ได้แก่
 +    - ความคาดหมายของผู้ใช้ ผู้ใช้เป็นระดับผู้ใหญ่ เด็ก ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หรือบุคคลทั่วไป  ภาษาที่ใช้  แหล่งสารสนเทศอื่น ๆ ที่ใช้ คำศัพท์ที่ใช้
 +        - เครื่องมือที่สนับสนุนการใช้คำศัพท์ เป็นศัพท์สัมพันธ์ที่หาได้ทางออนไลน์สามารถนำไปรวมกับระบบการสืบค้นของทรัพยากรสารสนเทศอื่น ๆ มีการทำคำเชื่อมโยง (Cross-reference) กับคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
 +        - การบำรุงรักษา / การรักษาสภาพ  คำศัพท์ใหม่ คำศัพท์เก่า หรือคำโบราณ หรือคำล้าสมัย ใครเป็นผู้ดูแลศัพท์ และวิธีการทำให้ทันสมัย
 +ตัวอย่างคำศัพท์
 +http://www.lub.lu.se/metadata.subject-help.html มีรายการคำศัพท์ควบคุม ศัพท์สัมพันธ์ และระบบการจัดหมวดหมู่จำนวนมากตามสาขาวิชา
 +http://www.cdlr.strath.ac.uk/Sources/index.html เป็นเว็บไซต์ของ High Level Thesaurus Project (HILT) เป็น clearinghouse ข้อมูลทางด้านคำศัพท์ควบคุม รวมทั้งสารสนเทศอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกัน
 +Getty Vocabulary Program สร้าง ดูแล และเผยแพร่ศัพท์สัมพันธ์สำหรับงานทัศนศิลป์และสถาปัตยกรรม เช่น
 +ศัพท์สัมพันธ์ทางด้านศิลปะและสถาปัตยกรรม (Art & Architecture  Thesaurus  -AAT) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/aat/ 
 +รวมรายชื่อศิลปิน (Union List of Artist Names - ULAN) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/ulan
 +ศัพท์สัมพันธ์ชื่อทางภูมิศาสตร์ (Getty Thesaurus of Geographic Names – TGN) http://www.getty.edu/research/conducting_research/vocabularies/tgn
 +คำศัพท์ควบคุมอื่น ๆ ได้แก่
 +Library of Congress Authorities files (http://www.authorities.loc.gov)
 +Medical Subject Heading List (http://www.nlm.nih.gov/mesh/
 +Thesaurus for Graphic Materials I: Subject Terms (http://lcweb.loc.gov/rr/print/tgm1/)
 +Thesaurus fro Graphic Materials II: Genre and Physical Characteristics Terms (http://lcweb.loc.gov/rr/print/tgms2/)The Geographic Names Information System (http://geonames.usgs.gov/
 +ระบบการจัดหมวดหมู่อื่น ๆ ที่สามารถหาข้อมูลได้จากเว็บไซต์ ได้แก่Dewey Decimal Classification (http://connexion.oclc.org/)  ต้องบอกรับเป็นสมาชิกก่อนถึงเข้าใช้ได้
 +Library of Congress Classification (http://classweb.loc.gov) ต้องบอกรับเป็นสมาชิกก่อนถึงเข้าใช้ได้
 +===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 4: เมทาดาทาที่ดีต้องมีความชัดเจนในเรื่องของเงื่อนไขการใช้ทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล =====
 +เงื่อนไขของการใช้หมายถึง สิทธิทางกฎหมาย เช่น การใช้โดยชอบธรรม (fair use) การได้รับอนุญาต และการจำกัดในการใช้  ผู้ใช้ควรได้รับการแจ้งถึงสิทธิการเข้าใช้ หรือข้อจำกัดในการใช้ ข้อตกลงทางเทคนิคพิเศษในการใช้ เช่น ควรมีการระบุตัวอ่านที่ต้องใช้ไว้ด้วย เช่น Florida Heritage Collection ของ Florida state university libraries ที่ http://palmm.fcla.edu/fh/  มีการให้ข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิโดยให้คลิกที่ copyright information
 +===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 5: เมทาดาทาที่ดีต้องสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากร    สารสนเทศในระยะยาว =====
 +เมทาดาทาเชิงบริหารเป็นข้อมูลที่ช่วยในเรื่องการบริหารจัดการสารสนเทศ ซึ่งได้แก่ เวลาที่สร้างสารสนเทศ วิธีการสร้าง ผู้รับผิดชอบในการควบคุมการเข้าถึง  วิธีการควบคุมหรือกระบวนการใดที่เกี่ยวข้องกับข้อจำกัดการเข้าใช้ รวมทั้งรูปแบบ ขนาดของแฟ้มข้อมูล Checksum เป็นต้น ล้วนเป็นเรื่องจำเป็นเพื่อให้แน่ใจถึงความสามารถในการใช้สารสนเทศดิจิทัลได้อย่างต่อเนื่อง หรือการสร้างสารสนเทศขึ้นมาใหม่
 +การลงเมทาดาทาเพื่อสงวนรักษาเป็นส่วนย่อยของเมทาดาทาเชิงบริหารมีวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อการสนับสนุนการรักษาหรือคงสภาพของสารสนเทศ โดยรวมถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ  การจัดการสิทธิ record keeping ประวัติการจัดการ ประวัติการเปลี่ยนแปลงของสารสนเทศ      ตัวอย่างของโครงการที่เกี่ยวกับการสงวนรักษาในระยะยาวได้แก่
 +        * An OCLC/RLG Working Group called PREMIS (Preservation Metadata: Implementation Strategies) (สามารถดูรายละเอียดได้ที่  http://www.oclc.org/research /projects/pmwg  ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 12)
 +    * The PADI (Preserving Access to Digital Information) http://www.nla.gov.au/padi
 +    * NISO Z39.87 (AIM 20-2002)  เป็นเมทาดาทาสำหรับรูปภาพดิจิทัลที่เป็น    ภาพนิ่ง สามารถดูรายละเอียดได้ที่ http://www.niso.org/standards/resourses/Z39_87_trial_use.pdf
 +    * Recordkeeping Metadata Standards http://www.naa.gov.au/recordkeeping/control/rkms/summary.htm  ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 12
 +    * Australian Recordkeeping Metadata Schema. http://www.sims.monash.edu.au/research/rcrg/research/spirt/  ได้อธิบายไว้แล้วในหน้าที่ 11
 +ถ้าสารสนเทศประกอบด้วยรูปภาพจำนวนมาก ต้องมีข้อมูลทางกายภาพของแฟ้มข้อมูลรูปภาพอย่างชัดเจนพอที่จะรักษารูปภาพ เช่น ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับลำดับของแฟ้ม (เลขหน้า) และความเกี่ยวข้องทางโครงสร้างของหนังสือ (สารบัญ) มีมาตรฐาน 3 รูปแบบ เช่น METS  http://www.loc.gov/standards/mets ถูกนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายในหมู่ของเมทาดาทาวัฒนธรรม โดยใช้เอ็กซ์เอ็มแอลแสดงเมทาดาทาเชิงโครงสร้างของสารสนเทศ
 +===== หลักเกณฑ์ข้อที่ 6:  เมทาดาทาที่ดี คือ ตัวสารสนเทศนั่นเอง สารสนเทศจำต้อง  มีคุณภาพที่ดี  มีความน่าเชื่อถือ ความถูกต้อง ความเป็นของแท้ ความเป็นจดหมายเหตุ ความคงทนถาวร และการระบุที่มีลักษณะเฉพาะ =====
 +เนื่องจากเมทาดาทาเป็นตัวนำข้อมูลที่รับรองถึงแหล่งกำเนิด / ที่มา และความน่าเชื่อถือของสารสนเทศ ความน่าเชื่อถือของเมทาดาทาจึงต้องมีด้วยตัวของมันเองด้วย เมทา-เมทาดาทา (Meta-Metadata) หรือตัวเก็บเกี่ยวกับข้อมูลของเมทาดาทา ควรรวมถึงการระบุ/บ่งชี้คุณลักษณะขององค์กรที่สร้างเมทาดาทาและใช้มาตรฐานใดในการสร้าง องค์กรควรให้ข้อมูลอย่างเพียงพอที่ให้ผู้ใช้เข้าถึงวิธีการสร้าง(อัตโนมัติ หรือด้วยมือ)รวมทั้งคำศัพท์ที่ใช้
 +ความผิดพลาดที่เกิดจากเมทาดาทา (Metadata errors) อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น เกิดจากลงเมทาดาทาผิด  การที่เมทาดาทาสร้างโดยอัตโนมัติจากโปรแกรม ซึ่งโปรแกรมคอมพิวเตอร์ไม่สามารถแยกความแตกต่างระหว่างคำได้ การใช้ Crosswalk เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เมทาดาทาผิดพลาดได้ รวมทั้งการเก็บเกี่ยวเมทาดาทา (Metadata harvesting) ซึ่งอาจเกิดจากความผิดพลาดระหว่างการส่งข้อมูลต่างระบบกัน รวมทั้งผู้สร้างเนื้อหาหรือผลงาน ควรได้รับการฝึกฝน เพื่อให้เข้าใจเมทาดาทา คำศัพท์ควบคุมอย่างถ่องแท้ รวมทั้งการใช้ซอฟต์แวร์ที่ใช้ลงเมทาดาทาด้วย
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 + 
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +

Personal Tools
Creative Commons License
STKS Online Learning โดย http://stks.or.th/wiki อนุญาตให้ใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน 3.0 ประเทศไทย.