This is an old revision of the document!
—-

ห้องสมุดดิจิทัล (Digital Library)

คำว่า ห้องสมุดดิจิทัล (Digital Libraries) มีการให้คำนิยามกันอย่างหลากหลายและมักจะใช้กันอย่างสับสนกับคำว่า ห้องสมุดเสมือน (Virtual Libraries) Association of Research Libraries ของประเทศสหรัฐอเมริกา (1995) ได้รวบรวมความหมายของห้องสมุดดิจิทัลว่ามีลักษณะดังนี้ คือ

  1. ห้องสมุดดิจิทัล มิใช่เป็นเพียงองค์ประกอบเดียว
  2. ห้องสมุดดิจิทัลต้องใช้เทคโนโลยีในการเชื่อมโยงทรัพยากรจากหลายแหล่ง
  3. ผู้ใช้ที่เป็น end users จะไม่เห็นการเชื่อมโยงระหว่างห้องสมุดดิจิทัลหลายๆ แห่งกับแหล่งบริการสารสนเทศ
  4. ทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดดิจิทัลมิได้จำกัดอยู่แต่เฉพาะตัวแทนของเอกสารเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงวัสดุดิจิทัลต่างๆ ที่ไม่สามารถใช้รูปแบบวัสดุตีพิมพ์เป็นตัวแทนเพื่อเผยแพร่ได้

จากคำนิยามข้างต้น อาจกล่าวได้ว่า การเป็นห้องสมุดดิจิทัลได้จะต้องมีองค์ประกอบหลัก 4 องค์ประกอบ หรือ 4Cได้แก่ ชุมชน (Community) เทคโนโลยีการสื่อสาร (Communication technologies) เนื้อหา (Content) และ คอมพิวเตอร์ (Computer) ประกอบกันขึ้นเป็นห้องสมุดดิจิทัล เพื่อให้ห้องสมุดดิจิทัลเป็นแหล่งรวมทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลที่สามารถเข้าถึงได้ทางคอมพิวเตอร์โดยอาศัยเทคโนโลยีเครือข่ายในการให้บริการ
การเป็นห้องสมุดดิจิทัล ไม่ใช่เป็นแต่เพียงการรวบรวมสารสนเทศที่เกี่ยวข้องและอยู่ในรูปแบบดิจิทัลเท่านั้น จะต้องคำนึงถึงตัวเนื้อหา (Objects/Content) ทรัพยากร(Collections) ที่จัดเก็บหรือสร้างขึ้น การลงเมทาดาทา (Metadata) และการให้บริการ (Services) นั่นหมายถึง การจะเป็นห้องสมุดดิจิทัลนั้น ควรให้ความสำคัญกับการรวบรวม การจำแนกและการจัดระบบของสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้ผู้ใช้สามารถใช้เทคนิควิธีการต่าง ๆ ในการสืบค้น สรุปความสารสนเทศที่ได้รับ
ในส่วนของเนื้อหา อาจหมายรวมถึง การสร้างสื่อดิจิทัลนั้นเอง หรือจากการแปลงเป็นดิจิทัล (Digitization) เพื่อสร้าง รวบรวมให้เป็น Collection โดยต้องมีระบบการจัดเก็บ การลงเมทาดาทาไม่ว่าจะเป็นมาตรฐานใดก็ตาม

แต่คุณลักษณะเด่นประการหนึ่งของห้องสมุดดิจิทัลนั้น ก็คือ จะต้องมีศักยภาพในการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศได้ทุกเวลา ทุกสถานที่ ทำให้การออกแบบระบบห้องสมุดดิจิทัล จะต้องให้ความสำคัญกับความต้องการของผู้ใช้ ส่วนประกอบที่ขาดเสียมิได้ในการเป็นห้องสมุดดิจิทัล ก็คือ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ และทักษะพื้นฐานที่ต้องเรียนรู้
ฮาร์ดแวร์ จะต้องมีเซิร์ฟเวอร์ที่มีศักยภาพในการจัดเก็บเอกสารดิจิทัล และให้บริการผ่านเว็บ มีคอมพิวเตอร์ และสแกนเนอร์ที่เอื้ออำนวยในการสร้างเนื้อหาดิจิทัล
ซอฟต์แวร์ ควรพิจารณาซอฟต์แวร์ที่รองรับการเป็นห้องสมุดดิจิทัล การเลือกใช้ซอฟต์แวร์ใด ๆ ก็ตาม ควรคำนึงค่าใช้จ่ายในเรื่องการพัฒนา ค่า licence ค่าบำรุงรักษาในแต่ละปี การใช้ซอฟต์แวร์ประเภทเปิดเผยต้นฉบับน่าจะเป็นทางเลือกหนึ่ง โปรแกรมสำหรับการสร้างห้องสมุดดิจิทัลที่เป็นนิยมกันในปัจจุบัน ได้แก่ โปรแกรม Greenstone ซึ่งสามารถทำงานได้ทั้งที่เป็น Local และเป็น Server อีกทั้งยังมีศักยภาพในเรื่องความสามารถในการรองรับเมทาดาทาได้หลายชุด หรือผู้ใช้สามารถเพิ่มเพื่อการใช้งานได้เอง การสามารถกำหนดการค้นแบบข้าม Collection ความสามารถในการปรับเปลี่ยน user -interfaceและความสามารถอื่น ๆ อีกมากมาย ที่จะสามารถติดตามได้จากคู่มือเล่มนี้


รายการอ้างอิง

Association of Research Libraries. 1995. “Definition and Purposes of a Digital Libraries.” [Online]. Available: http://www.ifla.org/documents/libraries/net/arl-dlib.txt



Personal Tools
Creative Commons License
STKS Online Learning โดย http://stks.or.th/wiki อนุญาตให้ใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน 3.0 ประเทศไทย.