การเขียนบทความวิชาการ

บทความวิชาการเป็นผลงานเขียนวิชาการอีกประเภทหนึ่ง เพื่อนำเสนอความรู้ ความคิดเห็นของผู้เขียน เพื่อเปิดโอกาสในการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในเรื่องนั้นๆ

จุดเด่นของบทความวิชาการ คือ วัตถุประสงค์ในการเขียน ทั้งเพื่อนำเสนอความคิดใหม่ๆ การศึกษาค้นคว้าหรือการค้นพบใหม่ๆ ที่เกิดจากการศึกษา และการเสนอวิธีแก้ปัญหา
โดยบทความวิชาการมีส่วนประกอบสำคัญ 3 ส่วน คือ ส่วนนำ ส่วนเนื้อหา และส่วนท้าย

• ชื่อเรื่อง ควรชัดเจน ทำให้เข้าใจขอบข่ายแนวคิดของเนื้อหา และความสำคัญต่อการตัดสินใจอ่านบทความนี้ต่อ
• ข้อความเกี่ยวกับผู้เขียน เช่น ชื่อ วุฒิการศึกษา ตำแหน่ง สถานที่ทำงาน สถานที่ติดต่อ เป็นต้น โดยอาจเขียนไว้ในส่วนเชิงอรรถตอนล่างของหน้าแรก
• บทคัดย่อหรือสาระสังเขป เพื่อให้ผู้อ่านทราบขอบเขตเนื้อหา

• ความนำหรือเกริ่นนำ อาจบอกถึงที่มาของเรื่อง ความเป็นมาของปัญหา จุดมุ่งหมายของการเขียน ควรเขียนให้เร้าความสนใจหรือปูพื้นฐานความรู้ความเข้าใจของเรื่องที่จะนำเสนอต่อไป
• เนื้อหา แบ่งเป็นตอนหรือหัวข้อตามความเหมาะสม ลำดับเนื้อหาเป็นระบบ เชื่อมโยงสัมพันธ์กัน
• บทสรุป ควรเขียนให้กระชับ ชัดเจน เข้าใจง่าย โดยการเขียนก็มีหลากหลายวิธี เช่น สรุปสาระเนื้อหา การให้ข้อเสนอแนะ ข้อสังเกต การอ้างคำคม สำนวน เป็นต้น

• เชิงอรรถ
• บรรณาณุกรม เพื่อบ่งถึงแหล่งที่มาของสื่อที่นำมาอ้างอิงถึง

บทความวิชาการ สามารถแบ่งได้เป็น 3 ประเภท คือ บทความวิชาการทั่วไป บทความปริทัศน์ และบทความวิจัย

• บทความวิชาการทั่วไป เป็น การนำเสนอความรู้ทางวิชาการและประสบการณ์ของผู้เขียน การนำเสนองานประเภทนี้มีลักษณะเป็นการเรียบเรียงข้อมูล การเสนอความคิดเห็น มีลักษณะเป็นบทความกึ่งวิชาการ
• บทความปริทัศน์ เป็นการนำเสนอเนื้อหาเชิงวิชาการเชิงสังเคราะห์ ด้วยการวิเคราะห์ เปรียบเทียบ สรุปประเด็น วิจารณ์ เสนอแนะ เป็นต้น
• บทความวิจัย นำเสนอผลการค้นคว้าวิจัยใหม่ๆ ด้วยการนำเสนอความเป็นมา ระเบียบวิธีวิจัย ผลสรุป และข้อเสนอแนะ

ประกอบด้วย การเตรียมแนวคิด การวิเคราะห์แนวคิด การกำหนดชื่อเรื่อง การวางโครงเรื่อง การลงมือเขียน การทบทวน การประเมินผลงานเขียน และการกำหนดสาระสังเขป

• การเตรียมแนวคิด การกำหนดแนวคิดที่จะเขียน ซึ่งเป็นประเด็นที่ผู้อ่านสนใจ ผู้เขียนมีความรู้และเชี่ยวชาญ สามารถศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม รวมถึงสามารถแสดงความคิดเห็นได้เหมาะสม
• การวิเคราะห์แนวคิด คือ การพิจารณาถึงประเด็นที่จะเขียน รวมถึงการทบทวนขอบเขตของแนวคิดโดยละเอียด เพื่อนำไปสู่การวางโครงเรื่อง
• การกำหนดชื่อเรื่อง หลักการณ์ที่สำคัญในการตั้งชื่อเรื่อง คือ ครอบคลุมเนื้อหาและสื่อถึงแนวคิดได้อย่างชัดเจน วิธีหนึ่งเพื่อช่วยในการตั้งชื่อเรื่อง คือ การสำรวจชื่อหนังสือ ชื่อบทความวารสาร จาก * ฐานข้อมูลห้องสมุดรวมถึงแหล่งสารสนเทศอื่นๆ
• การวางโครงเรื่อง ในขั้นตอนนี้เป็นการวางแผนการเขียนเนื้อหา โดยการลำดับเนื้อหาอาจลำดับได้ตามเวลา ตามความสำคัญ หรือโดยการตั้งประเด็น ซึ่งคล้ายกับการตั้งโจทย์คำถามแล้วตอบคำถามที่ละประเด็น ซึ่งจะใช้การลำดับแบบใดควรพิจารณาร่วมกับวัตถุประสงค์ในการเขียนและขอบเขตเนื้อหา
• การลงมือเขียน เป็นขั้นตอนของการเขียนส่วนนำ เนื้อเรื่อง และบทสรุป
• การทบทวนและการประเมินผลงานเขียน อาจด้วยตัวเอง หรือการเชิญผู้ทรงคุณวุฒิประเมิน
• การกำหนดสาระสังเขป

• ใช้ภาษาที่ไม่เป็นทางการ หรือเคร่งเครียดเกินไป
• ใช้สำนวนที่เหมาะสม ชัดเจน ตามพื้นฐานความรู้และประสบการณ์ของผู้อ่าน
• ใช้ภาษาที่คงเส้นคงวา
• ใช้ภาษาที่ถูกต้องตามหลักภาษา กะทัดรัด รัดกุม และสื่อความหมายชัดเจน

• อย่าศึกษาเรื่องที่เขียนเพียงผิวเผิน
• อย่าเร่งรีบ โดยไม่คำนึงถึงคุณภาพของเนื้อหา
• อย่าลอกความคิดหรือข้อความคนอื่นโดยไม่อ้างอิงถึง
• อย่าเพียงคัดลอกผลงานคนอื่นแล้วนำมาร้อยเรียงกัน แต่ควรนำเสนอความคิดเห็นของตนเองด้วย
• อย่าเน้นปริมาณมากกว่าคุณภาพ
• อย่าเขียนเพียงเพราะหวังผลในการเลื่อนตำแหน่ง แต่ควรตระหนักถึงสำนึกทางวิชาการ และจรรยาบรรณวิชาชีพ
• อย่าเขียนโดยยึดตัวเองเป็นที่ตั้ง แล้วไม่คำนึงถึงผู้อ่าน

สรุปความจาก
นภาลัย สุวรรณธาดา, ธิดา โมสิกรัตน์ และสุมาลี สังข์ศรี. การเขียนผลงานวิชาการและบทความ. การเขียนบทความวิชาการ. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ภาพพิมพ์, ๒๕๕๓.