Blog ห้องสมุดกรมการแพทย์

เทคโนโลยีเซลล์ต้นกำเนิด

เทคโนโลยีเซลล์ต้นกำเนิดนับเป็นเทคโนโลยีใหม่ที่สุดที่มีการนำไปประยุกต์รักษาโรคเรื้อรังและซ่อมแซมอวัยวะต่างๆ ของร่างกายที่เสื่อมสภาพให้หายขาดได้  จึงทำให้เกิดศาสตร์ใหม่ที่เรียกว่า  เวชศาสตร์การฟื้นฟูสภาวะเลื่อม (regenerative medicine) นักวิชาการกล่าวว่าอาจรุ่งเรืองก้าวหน้าไปถึงศตวรรษหน้า

ในประเทศไทยมีการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดในผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมียครั้งแรกและถือว่าเป็นผลสำเร็จครั้งแรกของโลก ที่ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ในระหว่างปี 2530 -2538   หลังจากนั้น โรงพยาบาลใหญ่ๆ ที่มีชื่อเสียงหลายโรงพยาบาล ทั้งโรงพยาบาลของรัฐ และโรงพยาบาลเอกชน ได้นำมาใช้รักษาผู้ป่วยได้ผลดีในระดับหนึ่งแต่ก็พบว่า ยังมีปัญหาด้านจริยธรรมและความเสี่ยงบางประการอยู่บ้าง

กรมการแพทย์จึงได้ศึกษาสถานการณ์และแนวโน้มการนำเซลล์ต้นกำเนิดมาใช้ประโยชน์ในทางการแพทย์ในประเทศไทย เมื่อปี 2550 เพื่อจัดทำยุทธศาสตร์ และดำเนินการต่อยอดองค์ความรู้และสร้างเครือข่ายร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้เข้มแข็งต่อไปในอนาคต

ห้องสมุดกรมการแพทย์ ที่ทำหน้าที่ในการสนับสนุนงานด้านวิชาการ  ได้เก็บเอกสารการศึกษาสถานการณ์ฉบับนี้ไว้เเพื่อเผยแพร่  ซึ่งถือเป็นอีกบทบาทหนึ่งของห้องสมุดที่ทำหน้าที่ในการเก็บบันทึกทางประวัติศาสตร์อีกด้วย  นอกจากนั้นยังพยายามสืบค้นว่า มีเอกสารที่บันทึก ศึกษา วิจัย เกี่ยวกับเรื่องเซลล์ต้นกำเนิด อยู่ที่ใดอีกบ้าง

จนพบว่า  เมื่อไม่นานนี้ระหว่างปี 2551 (2008)  นักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบวิธีการใหม่ ที่เป็นการค้นพบคครั้งสำคัญของวงการวิจัยเซลล์ต้นกำเนดทีเดียว  ที่สามารถสร้างเซลล์ที่มีคุณสมบัติเสมือนเซลล์ต้นกำเนิดจากเซลล์ผิวหนังได้ และที่สำคัญวิธีใหม่นี้สามารถแก้ปัญหาทางด้านจริยธรรมที่สังคมยังกังวลอยู่ได้อย่างดี

และยังได้พบว่า  ส่วนของการค้นพบที่สำคัญนั้น  น่าจะอยู่ที่ ห้องปฏิบัติการที่มีคุณภาพ มีความปลอดภัยได้มาตรฐานสากลต่อการเตรียมเซลล์ต้นกำเนิด  ซึ่งหน่วยงานที่มีคุณสมบัติดังกล่าวถือเป็นแห่งแรกของประเทศไทย ก็เป็นหน่วยงานสังกัดกระทรวงสาธารณสุขนี่เอง คือ  ห้องปฏิบัติการเซลล์ต้นกำเนิดของ  กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์  ซึ่งไม่เพียงแต่จะปฏิบัติงานและตรวจสอบคุณภาพเซลล์ต้นกำเนิดสำหรับใช้ในการศึกษาวิจัยทางคลิกนิก ยังจะสนับสนุนการเป็นผู้นำ Medical Hub ในภาคพื้นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในอนาคตอีกด้วย  ติดตามอ่านต้นฉบับได้ที่  slide  ต่อไปนี้

คู่หูร้อยดวงใจสู้ภัยเบาหวาน

ปัจจุบัน ปัญหาสาธารณสุขของประเทศได้เปลี่ยนแปลงไปตามความเจริญทางวัตถุนิยมสมัยใหม่ ประชาชนจะพึ่งพาอาหารนอกบ้านมากขึ้น อาหารที่บริโภคมักจะส่งเสริมให้น้ำหนักตัวเพิ่ม เกิดภาวะโรคอ้วน และโรคไม่ติดต่อมากขึ้น โดยเฉพาะ โรคเบาหวาน  ซึ่งได้กลายมาเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศในลำดับต้นๆ และมีผู้ป่วยรายใหม่เพิ่มขึ้นทุกปี แม้กระทรวงสาธารณสุขจะรณรงค์แก้ปัญหา หลายโครงการ หลายแผนงาน  จนถึงปัจจุบันลุ่มเสี่ยงก็ยังเป็นเป็นเบาหวาน จนกระทั่งได้ประกาศทางสื่อทุกประเภทไปเมื่อเร็วๆ นี้ ให้เป็นหนึ่งในโรคที่ต้องควบคุม ป้องกันอย่างรีบด่วน

แต่เมื่อปี 2552 ที่ผ่านมา  โรงพยาบาลในอำเภอร่องคำ จังหวัดกาฬสินธุ์  ประสบความสำเรํจได้พบแนวคิดจากการฏิบัติงานและสร้างกลวิธี ที่จะป้องกันกลุ่มเสี่ยงไม่ให้ป่วยเป็นเบาหวาน โดยพัฒนากลไกการจัดบริการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการดูแลตนเอง ครอบครัวและชุมชน ซึ่งกันและกันเอง และทีมบุคลากรทางการแพทย์จะร่วมกันทำงานเป็นทีมสหสาขาวิชาชีพมุ่งสู่ไปชุมชนมากขึ้น โดยยึดผู้ป่วย ครอบครัวผู้ป่วย และชุมชน เป็นแกนนำในการปฏิบัติการพยาบาล

ผลที่ได้ทำให้ประชาชนมีสภาวะสุขภาพเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้ร้อยละกว่า 81  คนในชุมชนทุกคนพอใจในผลการตรวจสุขภาพของตนเอง ชื่นชมโครงการนี้ว่า ดีจริงๆ ทำให้เขามีความรู้สึกว่า สุขภาพเป็นของพวกเขาจริงๆ ที่ต้องดูแลใส่ใจ ไม่ต้องรอรับจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายเดียว

ห้องสมุดกรมการแพทย์ จึงอยากขอนำแนวคิดในเรื่องเบาหวานที่ไม่ค่อยหวานของชาวอำเภอร่องคำ จังหวัดกาฬสินธุ์ มานำเสนอให้ผู้ที่มีส่วนได้เสียได้พิจารณา  ว่าแผนงานโครงการที่สร้างความชื่นชมจากประชาชนอย่างล้นหลาม มีทีเด็ดอะไร  ให้ท่านได้ติดตามค้นหาได้ที่  บทความ  2  บทความ  ต่อไปนี้ค่ะ

Read the rest of this entry »

วัณโรคยังชุกชมในประเทศไทย

วัณโรค เป็นโรคติดต่อที่ยังคงเป็นปัญหาด้านสาธารณสุขของประเทศไทย เนื่องจากมีรายงานจากกระทรวงสาธารณสุข ตั้งแต่ปี 2539 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน มีอัตราป่วยและตายเพิ่มขึ้น แม้จะเพียรพยายามใช้กลวิธีต่างๆ ในการป้องกัน ควบคุมและรักษา ทุกรูปแบบ  ก็ยังคงพบผู้ป่วยเพิ่มขึ้น  และกระจายอยู่ตามภูมิภาคต่างๆ ของประเทศ  เช่น ที่ อำเภอร่องคำ จังหวัดกาฬสินธุ์  ได้สรุปรายงานผลการดำเนินงานการควบคุมวัณโรค พบว่ายังมีการตรวจพบเสมหะผู้ป่วยวัณโรคเป็นลบ ร้อยละ 100  ซึ่งถือเป็นปัญหาสำคัญของพื้นที่อำเภอร่องคำ

วัณโรค เป็นโรคหนึ่งในหลายโรค ที่กรมการแพทย์ ให้ความสำคัญที่อยู่ในการหาแนวทางใหม่ๆในการดูแลรักษา และได้หยิบยกขึ้นมาเป็นตัวชี้วัด ในการพัฒนาุคุณภาพแนวทางการดูแลผู้ป่วยตติยภูมิ  ห้องสมุดกรมการแพทย์ จึงขอนำ วิธีการแก้ปัญหาวัณโรคในระดับพื้นที่ ระดับอำเภอ ของภาคอีสาน ถึงกับที่ทำให้ประชาชนมีความรู้ และตื่นตัวในการาเข้าร่วมกิจกรรม ในรูปแบบของเครือข่าย ที่น่าสนใจและเป็นแบบอย่างให้กับโรงพยาบาลอื่นๆ และผู้ที่เกี่ยวข้อง

กิจกรรมต่างๆ ที่ถือเป็นนวัตกรรมสุขภาพ ที่ได้จากความร่วมมือร่วมใจของคน อำเภอร่องคำ  ได้ถอดบทเรียนไปสู่การประยุกต์ใช้จะน่าสนใจอย่างไร  ต้องติดตามอ่านใน  บทความวิจัย 2 บทความ  ที่ตีพิมพ์ใน                                                   วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 เดือนกรกฏาคม - ตุลาคม 2552

การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

ปัจจุบันมีสาเหตุหลายประการที่เกี่ยวข้องทำให้เกิดโรค องค์การอนามัยโลกได้วิเคราะห์ไว้ว่า ที่สำคัญคือ สิ่งแวดล้อม และ การเปลี่ยนแปลงแบบแผนการดำเนินชิวิตของประชาชน และโรคที่จะเกิดขึ้นกว่าครึ่งหนึ่งของประชากร ก็คือ โรคมะเร็ง และคาดการณ์ไว้ว่าในปี พ.ศ. 2563 จะมีผู้ป่วยด้วยโรคมะเร็งทุกชนิดเพิ่มขึ้นถึง 20 ล้านคน  กว่าครึ่งอยู่ในประเทศที่กำลังพัฒนา รวมทั้งประเทศไทย

เมื่อกล่าวถึง โรคมะเร็งที่พบในกลุ่มสตรีไทย อันดับ 1 ก็คือ  มะเร็งปากมดลูก พบว่าเป็นสาเหตุการตายโดยเฉลี่ยถึงวันละ 7 ราย ในช่วงอายุที่พบบ่อยคือ 45-55 ปี  ซึ่งเป็นช่วงวัยทำงาน  ส่วนใหญ่มีบุตรที่ยังอยู่ในวัยเรียน  ทำให้ได้รับผลกระทบต่อครอบครัวอย่างมาก

ในทางการแพทย์นั้น โรคมะเร็งปากมดลูก เป็นที่ทราบว่าสามารถป้องกันได้หากตรวจพบในระยะแรกๆ   ประเทศไทยมีความพยายามที่จะลดอัตราตายจากมะเร็งปากมดลูกของสตรีไทยมายาวนาน  โดยได้นำวิธีการตรวจคัดกรอง ด้วยวิธีต่างๆ มาใช้ รวมทั้งเพิ่มขีดความสามารถนานาประการ   แต่ที่ผ่านมาอุบัติการณ์ของมะเร็งปากมดลูกก็ยังไม่ได้ลดลง เรื่องราวทางวิชาการของห้องสมุดกรมการแพทย์ในวันนี้  ได้นำบทความวิจัย  ที่เป็นการหากลยุทธ์ใหม่ๆ ในวงการแพทย์ที่จะนำมาช่วยในการป้องและควบคุม  มาเสนอให้นักวิชาการและผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้ศึกษาเพื่อเป็นแนวทางปรับปรุงการดำเนินงาน และจุดประกายให้เกิดนวตกรรมใหม่ๆ   ติดตามอ่านบทความฉบับเต็ม จำนวน 4 บทความได้ดังต่อไปนี้

Read the rest of this entry »

ไข้หวัดใหญ่สายพันธ์ใหม่ยังอยู่กับประเทศไทยไปอีกนานถึง 2 ปี

นับตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2552 ที่พบการระบาดของไข้หวัดใหญ่สายพันธ์ใหม่ ชนิด A (H1N1)  ในประเทศไทย จนถึงขณะนี้ทุกวงการก็ยังให้ความสนใจ และรณรงค์ให้คนไทยสู้ภัยของการแพร่ระบาดของโรคไข้หวัดใหญ่ 2009 โดยกระทรวงสาธารณสุขได้เปิดเผยและคาดการณ์ว่า การแพร่ระบาดยังคงขยายตัวไปทั่วประเทศ ซึ่งอาจยาวนานถึง 2 ปีข้างหน้า  ดังนั้นหลายหน่วยงานจึงได้ผนึกกำลังในการให้ความรู้ลำดับเหตุการณ์ตั้งแต่ระบาดใหญ่ทั่วโลกครั้งแรกของศตวรรษที่ 21 การรณรงค์ในการป้องกันการรับเชื้อ และกิจกรรมน่ารัก น่ารัก ที่สอนวิธีการทำเจลล้างมือที่ใช้สูตรไม่ยุ่งยาก จากกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวมทั้งเรื่องการผลิตวัคซีนไว้ใช้ในประเทศ โดยทั้งหลายทั้งปวงนี้  ห้องสมุดกรมการแพทย์ซึ่งได้รับเอกสารสำคัญเหล่านี้ จึงขอนำมาเผยแพร่ เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชน ผู้รับบริการ กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย มีส่วนร่วมในการผนึกกำลังในการนำไปสู่การปฏิบัติ  ติดตามอ่านสาระประโยชน์  จาก slide และ วิดิโอ ต่อไปนี้ค่ะ

Read the rest of this entry »

ภาวะเบาหวานขึ้นจอตา (Diabetic Retinopathy)

ผู้ป่วยเบาหวานมีความเสี่ยงต่อการสูญเสียสายตา ซึ่งสาเหตุหลักที่พบมากที่สุดที่ทำให้ตาบอด คือ ภาวะเบาหวานเข้าจอตา  ซึ่งทำให้เกิดความสูญเสียทั้งตัวผู้ป่วยและครอบครัว  ซึ่งนับวันจะมีความรุนแรงและมีอัตราผู้ป่วยเพิ่มสูงขึ้น  จากบทความวิจัย 3 เรื่อง ที่ห้องสมุดกรมการแพทย์ คัดเลือกมาเผยแพร่วันนี้   ได้ศึกษาเชิงวิเคราะห์ถึงปัจจัยเสี่ยงเพิ่มขึ้นของจอตาผิดปกติจากเบาหวาน กล่าวว่าปัญหาการตรวจคัดกรองที่จะทำให้ได้รวดเร็วขึ้นที่จะรักษาคนกลุ่มนี้ ไม่ให้กลายเป็นคนพิการและความเศร้าสลดต่อครอบครัวและประเทศชาติ  ไว้อย่างน่าสนใจ เพื่อให้ระบบสาธารณสุขในระดับชาติช่วยเหลือในปัญหานี้  จะอย่างไร วิธีใด  ติดตามอ่านบทความฉบับเต็มได้ใน slide ต่อไปนี้

Read the rest of this entry »

การประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพในประเทศไทย

การประเมินความคุ้มค่าทางการแพทย์เป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับบุคลากรทางการแพทย์ ก่อนการตัดสินใจเลือกเทคโนโลยีทางการแพทย์นำมาใช้ จะช่วยให้สังคมได้รับประโยชน์สูงสุด ในขณะที่มีทรัพยากรอย่างจำกัด  และยังช่วยส่งเสริมในเรื่องการกำหนดนโยบายและเวชศาสตร์เชิงประจักษ์ อีกทางหนึ่ง  แต่ก็ยังพบปัญหาในทางกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่ต้องใช้การคำนวณที่ยุ่งยากซับซ้อนและใช้เวลานานในการศึกษาวิจัย ทำให้ไม่ได้รับความสนใจที่จะนำมาใช้ประโยชน์

กรมการแพทย์  ได้มีการจัดตั้ง สถาบันวิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์ เพื่อรองรับงานทางด้านการควบคุมคุณภาพประเมินผล และดำเนินการวิจัย  มีความมุ่งมั่นที่จะดำเนินงานเพื่อให้กระบวนการดังกล่าวได้รับความสนใจและนำมาใช้ประโยชน์ต่อสังคม

ดังนั้น งานห้องสมุดกรมการแพทย์  ซึ่งเป็นส่วนงานที่มีบทบาทในการสนับสนุนทางด้านเอกสารวิชาการ เพื่อให้หน่วยงานในกรมการแพทย์  ใช้นำไปสร้างองค์ความรู้ใหม่ๆ และพัฒนาศักยภาพทางการแพทย์ การวิจัย    จึงได้รวบรวมเอกสารเกี่ยวกับ งานการประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพ และนำมาเผยแพร่ผ่านเว็บบล๊อกแห่งนี้  เป็นบทความวิจัยที่ตีพิมพ์ใน  จดหมายเหตุทางแพทย์ แพทย์สมาคมแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (Journal of Medical Association of Thailand : J Med Assoc Thai) หรือ จพสท.  Vol. 91 Suppl. 2 June 2008

ติดตามอ่านได้ใน slide ต่อไปนี้

Read the rest of this entry »

ระบบการแพทย์ฉุกเฉินของหน่วยกู้ชีพองค์กรปกครองท้องถิ่น

ระบบบริการการแพทย์ฉุกเฉิน ถือเป็นส่วนหนึ่งในนโยบายหลักทางสุขภาพของประเทศไทยเพื่อให้ประชาชนผู้บาดเจ็บหรือเจ็บป่วยฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุอย่างทันท่วงที เพื่อลดความความรุนแรงและความพิการ ตั้งแต่ปี 2549 เป็นต้นมา กระทรวงสาธารณสุข ได้กำหนดแผนพัฒนาระบบบริการการแพทย์ฉุกเฉิน ให้ลงไปสู่ระดับชุมชนที่ห่างไกลทุกตำบลในประเทศไทย โดยให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการให้บริการการแพทย์ฉุกเฉิน ในแบบทีมหน่วยกู้ชีพ

จากข้อมูลการจัดระบบบริการการแพทย์ฉุกเฉินในระดับท้องถิ่น พบว่าการมีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีน้อย แต่หลังจากกระทรวงสาธารณสุขร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ผลักดันให้รัฐบาลออกกฏหมายพระราชบัญญัติฉุกเฉินสำหรับ การพัฒนาระบบบริการการแพทย์ฉุกเฉินของประเทศทำให้องค์กรส่วนท้องถิ่นมีความกระตือรือร้นสมัครใจมีส่วนร่วมในการตั้ง หน่วยกู้ชีพ ขึ้นในหลายตำบล หลายจังหวัด และมีพัฒนาการก้าวหน้าจากการพยายามทำวิจัย เพื่อศึกษาหาแนวทางในการพัฒนาการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพ และมีประเด็นที่น่าสนใจ และคิดว่าน่าจะเป็นประโยชน์ต่อระบบบริหารในเรื่อง แนวทางการดำเนินงานจัดตั้งหน่วยกู้ชีพ ในพื้นที่อื่นๆ ที่แตกต่างกันไปเพิ่มมากยิ่งขึ้น
ห้องสมุดกรมการแพทย์ จึงได้รวบรวมผลการวิจัย จากวารสารวิชาการ ในเรื่องดังกล่าวมานำเสนอ จำนวน 2 บทความ เห็นว่าจะเป็นประโยชน์กับบุคลากรทางการแพทย์ที่สังกัดกรมการแพทย์ในส่วนภูมิภาคอย่างยิ่ง ดังนี้คือ

ชมวิดิโอ

Read the rest of this entry »

Evidence-Based Medicine : เวชศาสตร์เชิงประจักษ์

ในปัจจุบันนี้ถือว่าเวชปฏิบัติที่ดีในทางการแพทย์ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของเวชศาสตร์เชิงประจักษ์  (evidence-based medicine: EBM)  หมายถึงการดูแลรักษาผู้ป่วยโดยการนำหลักฐานที่ได้จากการศึกษาในประชากร (population-based information)  มาประกอบในการตัดสินใจ (decision making) และจะต้องตัดสินใจจากหลักฐานที่มีความน่าเชื่อถือมากที่สุด

Evidence-based Medicine : เวชศาสตร์เชิงประจักษ์  โดย ธรรมสรณ์  พิริยสุพงศ์ ;  M.D., M.Sc., Ph.D.  ตีพิมพ์ใน    ขอนแก่นเวชสาร  ปีที่ 33  ฉบับที่ 1  มกราคม - เมษายน 2552  หน้า 3-7

ที่ห้องสมุดกรมการแพทย์ นำมาเผยแพร่ให้กับบุคลากรทางการแพทย์ทุกกลุ่มในฉบับนี้  ได้กล่าวถึงความหมายของ เวชศาสตร์เชิงประจักษ์ และ การนำ Evidence-based Medicine ไปใช้เพื่อเป็นที่ยอมรับของแพทย์และเจ้าหน้าที่ทางสาธารณสุข

และพิเศษเหนือกว่าบทความอื่นๆ ที่ได้เคยนำมาเผยแพร่ไปแล้วคือ  ได้นำตัวอย่าง  ของการนำเอา Evidence-based Medicine  ไปใช้ในการดูแลรักษาผู้ป่วยที่มีความรุนแรงของโรคแตกต่างกัน ซึ่งสามารถลดความเสี่ยงจากการเสียชีวิตของผู้ป่วย และประหยัดงบประมาณของประเทศจากการรักษาในแต่ละปีอย่างมาก  ซึ่งจะสนับสนุนบทบทความสำคัญของ  กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการและเป็นผู้ที่ให้การช่วยเหลือแก่นักวิจัย (Cochrane reviewer)  ในการผลิตงานวิจัยเชิงสังเคราะห์ให้มีคุณภาพ โดยใช้หลักฐานจาก Evidence-based Medicine  จะสามารถสร้างองค์ความรู้ใหม่ ๆ เพื่อที่จะนำมาแก้ปัญหาของผู้ป่วยได้จริง

อ่านบทความฉบับเต็มจากวารสาร และ สื่ออื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง  ได้ที่  slide  ต่อไปนี้

ชมวิดิโอ

Read the rest of this entry »